Σκοπός του Μέρους Α΄ είναι η δημιουργία πλαισίου για την εποπτεία των συστημάτων Τεχνητής Νοημοσύνης (εφεξής: «ΤΝ»), ώστε να εξασφαλίζεται ένα υψηλό επίπεδο προστασίας της υγείας, της ασφάλειας και των θεμελιωδών δικαιωμάτων κατά τη χρήση των συστημάτων αυτών, αλλά και η στήριξη της καινοτομίας, μέσω της λήψης μέτρων εσωτερικού δικαίου για την εφαρμογή στην εθνική έννομη τάξη του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1689 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 13ης Ιουνίου 2024 για τη θέσπιση εναρμονισμένων κανόνων σχετικά με την τεχνητή νοημοσύνη και την τροποποίηση των κανονισμών (ΕΚ) 300/2008, (ΕΕ) 167/2013, (ΕΕ) 168/2013, (ΕΕ) 2018/858, (ΕΕ) 2018/1139 και (ΕΕ) 2019/2144 και των οδηγιών 2014/90/ΕΕ, (ΕΕ) 2016/797 και (ΕΕ) 2020/1828 (κανονισμός για την τεχνητή νοημοσύνη) (L της 12.7.2024), (εφεξής: «Κανονισμός για την ΤΝ»).
Προτείνεται η συμπλήρωση του άρθρου 1 ώστε στους σκοπούς του νόμου να περιληφθούν ρητά η διαφάνεια των αλγοριθμικών συστημάτων του δημόσιου τομέα προς τους πολίτες, η χρήση ανοικτών προτύπων και ανοικτών μορφοτύπων, η αποφυγή εγκλωβισμού σε προμηθευτή ή τεχνολογία, και η επαναχρησιμοποίηση λύσεων, σύμφωνα με τις αρχές του Ευρωπαϊκού Πλαισίου Διαλειτουργικότητας (EIF).
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΗΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΗΣ ΚΙΝΗΣΗΣ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΔΑΚΕ-ΕΚΑ
Η συζήτηση για την παραγωγική ανασυγκρότηση μέσω της ψηφιακής μετάβασης κινδυνεύει να εκπέσει σε κενό γράμμα, εάν δεν διασφαλιστεί ο ανθρωποκεντρικός χαρακτήρας της. Στο άρθρο 1, όπου θεμελιώνεται ο σκοπός του εθνικού πλαισίου, καταγράφεται μια ηχηρή απουσία. Η τεχνολογική πρόοδος οφείλει να υπηρετεί τον άνθρωπο και να ενισχύει την παραγωγικότητα, χωρίς να θίγει την αξιοπρέπεια και τις αρχές της ίσης μεταχείρισης. Είναι επιβεβλημένη η ρητή νομοθετική πρόβλεψη που θα αποκλείει την πλήρη αυτοματοποίηση κρίσιμων αποφάσεων για τον εργαζόμενο, όπως οι προσλήψεις, οι αξιολογήσεις, οι μεταβολές καθηκόντων και οι απολύσεις. Η τελική ευθύνη και ο ουσιαστικός έλεγχος πρέπει να παραμένουν αμετάκλητα σε φυσικό πρόσωπο, το οποίο θα έχει τη νομική και ουσιαστική δυνατότητα να εξετάζει προσφυγές και να ανατρέπει την αλγοριθμική ετυμηγορία, θωρακίζοντας την αγορά εργασίας από φαινόμενα αυθαιρεσίας.
ΔΑΚΕ-ΕΚΑ
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΕΙΟΥ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΤΡΑΠΕΖΑΣ EUROBANK (Union)
Η θεσμική αρχιτεκτονική του παρόντος σχεδίου νόμου, μολονότι επιχειρεί να εναρμονίσει το εθνικό δίκαιο με το ευρωπαϊκό πλαίσιο, εμφανίζει ένα σοβαρό ρυθμιστικό κενό στον πυρήνα του σκοπού του, καθώς αγνοεί επιδεικτικά την προστασία της εργασίας. Η εισαγωγή της τεχνητής νοημοσύνης στο εργασιακό περιβάλλον συνιστά μια κομβική μεταβολή που εγκυμονεί κινδύνους αλγοριθμικής αυθαιρεσίας. Για τον λόγο αυτό, ο σκοπός του νομοθετήματος παραμένει ημιτελής εάν δεν ενσωματώσει ρητή κανονιστική διάταξη που να προστατεύει τους εργαζομένους από αποκλειστικά αυτοματοποιημένες αποφάσεις. Αποτελεί αδήριτη ανάγκη να διασφαλιστεί η αρχή της ανθρώπινης εποπτείας, θεσπίζοντας ρητά πως καμία απόφαση που παράγει έννομα αποτελέσματα για τον εργαζόμενο, ιδίως σε ζητήματα προσλήψεων, προαγωγών, αξιολόγησης απόδοσης και απολύσεων, δεν δύναται να λαμβάνεται εν κενώ από τον αλγόριθμο. Η τελική κρίση οφείλει να φέρει την υπογραφή και την πλήρη νομική ευθύνη ενός φυσικού προσώπου, το οποίο θα διατηρεί την ουσιαστική δυνατότητα ανατροπής της αλγοριθμικής εισήγησης, διασφαλίζοντας έτσι ένα ισχυρό ανάχωμα έναντι της τεχνολογικής απορρύθμισης του ανθρώπινου δυναμικού.
ΣΩΜΑΤΕΙΟ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΤΡΑΠΕΖΑΣ EUROBANK (Union)
Με το νομοσχέδιο εισάγονται νέες πρόσθετες και συνάμα απαιτητικές αρμοδιότητες στην ΕΕΤΤ, χωρίς ωστόσο να παρέχεται κανένα οικονομικό κίνητρο στο υφιστάμενο ειδικό επιστημονικό προσωπικό της ΕΕΤΤ που θα κληθεί να εργαστεί για τις αρμοδιότητες αυτές και παράλληλα θα συνεχίσει να εργάζεται για τις υπόλοιπες, συνεχώς αυξανόμενες και εξίσου απαιτητικές, αρμοδιότητες της ΕΕΤΤ.
Ο νομοθέτης φαίνεται να παραγνωρίζει ότι για την άσκηση των νέων αρμοδιοτήτων αλλά και των υφιστάμενων αρμοδιοτήτων, χρειάζεται να εργάζεται για την ΕΕΤΤ προσωπικό με ειδικές γνώσεις και δεξιότητες. Το αντίστοιχο προσωπικό λαμβάνει σήμερα στην αγορά πολύ υψηλότερες αμοιβές, συγκρινόμενες με τις υφιστάμενες και ουσιαστικά «κολλημένες» εδώ και πολλά χρόνια στα επίπεδα που τις άφησαν οι μνημονιακές περικοπές και σε πραγματική αξία συνεχώς μειούμενες, αμοιβές του ειδικού επιστημονικού προσωπικού της ΕΕΤΤ.
Άξιο απορίας είναι δε η νομοθέτηση της διάθεσης κονδυλίων σε εξωτερικούς «ειδικούς και εμπειρογνώμονες, φυσικά ή νομικά πρόσωπα» (βλ. άρθρο 6, παρ. 2) που δεν θα εργαστούν μετά το πέρας του έργου τους στην ΕΕΤΤ και όχι η προτίμηση της επένδυσης χρημάτων για τη διακράτηση του ειδικού επιστημονικού προσωπικού της ΕΕΤΤ και την προσέλκυση νέων ειδικών επιστημόνων που θα έχουν σχέση εργασίας αορίστου χρόνου με την Αρχή.
Απαιτείται η υιοθέτηση ειδικού μισθολογίου για το προσωπικό των Ανεξάρτητων Αρχών και σε κάθε περίπτωση η άμεση λήψη μέτρων οικονομικής ενίσχυσης του ειδικού επιστημονικού προσωπικού της ΕΕΤΤ. Οι προτάσεις του Συλλόγου μας για τα ενδεικνυόμενα μέτρα στην κατεύθυνση αυτή είναι γνωστές, τις επαναλαμβάνουμε και εδώ:
α. Χορήγηση ειδικής πρόσθετης αμοιβής τουλάχιστον 400 Ευρώ μηνιαίως, μη συμψηφιζόμενη με οποιαδήποτε άλλη απολαβή, ώστε να μην ακυρώνεται στην πράξη η χορήγησή της.
β. Ορισμός του ΜΚ8 ως εισαγωγικού μισθολογικού κλιμακίου, με προώθηση ΜΚ για τους κατόχους μεταπτυχιακών τίτλων, διδακτορικού διπλώματος και τους αποφοίτους ΕΣΔΔΑ, σύμφωνα με τον Ν.4354/2015.
γ. Εισαγωγή πρόσθετων ΜΚ στο υφιστάμενο μισθολόγιο ώστε να συνεχίζει η μισθολογική εξέλιξη των υπαλλήλων.
Διαφορετικά θα εξακολουθήσει το σημερινό παράλογο και υποτιμητικό φαινόμενο να σταματά η μισθολογική εξέλιξη στα 24 έτη εργασίας για τους κατόχους διδακτορικού διπλώματος και τα 32 έτη για τους κατόχους μεταπτυχιακού διπλώματος, ακυρώνοντας διαρκώς τους τίτλους αυτούς και απαξιώνοντας καθημερινά το ειδικό επιστημονικό προσωπικό.
δ. Αναγνώριση του συνόλου της προϋπηρεσίας, τόσο στον δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό τομέα, κατά τη μισθολογική κατάταξη.
Διαφορετικά δεν θα είναι εφικτή η προσέλκυση ειδικού επιστημονικού προσωπικού, με ειδικές γνώσεις και δεξιότητες, για να εργαστεί για το απαιτητικό έργο της ΕΕΤΤ.
ε. Χορήγηση της προσωπικής διαφοράς του άρθρου 27, παρ. 1 του Ν.4354/2015 σε κάθε νεοπροσλαμβανόμενο ώστε να μην υπάρχει διαφοροποίησή του με τα παλαιότερα μέλη του προσωπικού της ΕΕΤΤ.
Με το νομοσχέδιο αυτό υλοποιείται για μια ακόμα αφορά ανάθεση νέων απαιτητικών καθηκόντων στο προσωπικό των Ανεξάρτητων Αρχών, στην προκείμενη περίπτωση της ΑΠΔΠΧ και της ΕΕΤΤ, χωρίς ωστόσο η ανάθεση να συνοδεύεται από χορήγηση οποιασδήποτε αμοιβής προς το προσωπικό των Αρχών για τα νέα ανατιθέμενα καθήκοντα, παρόλο που το συνολικό κόστος χορήγησής της στις Ανεξάρτητες Αρχές είναι μικρό, ιδίως συγκρινόμενο με το παραγόμενο έργο, και λαμβανομένου μάλιστα υπόψη ότι στις περισσότερες Αρχές δεν επιβαρύνει τον κρατικό προϋπολογισμό, καθώς οι περισσότερες Αρχές διαθέτουν ίδιο προϋπολογισμό ή έστω κάποια αυτονομία στον προϋπολογισμό τους, η οποία μπορεί να ενισχυθεί με την εισαγωγή κατάλληλων προβλέψεων (π.χ. τα πρόστιμα να εισπράττονται από την Αρχή και να διατίθενται αποκλειστικά για την κάλυψη των λειτουργικών αναγκών της).
Επιθυμούμε να υπενθυμίσουμε τη μεγάλη αναντιστοιχία ανάμεσα στο υψηλού επιπέδου έργο που παράγει το προσωπικό των Ανεξάρτητων Αρχών και στο πολύ χαμηλό ύψος των μισθολογικών απολαβών του. Το προσωπικό των Αρχών διακρίνεται για τον υψηλό επαγγελματισμό, τα αυξημένα προσόντα και τη μεγάλη αποτελεσματικότητά του (και τούτο παρά τη σημαντική υποστελέχωση των περισσοτέρων Αρχών). Ωστόσο, σήμερα στις Αρχές έχουμε ένα πλαίσιο ανεπίκαιρων αμοιβών που δεν ικανοποιούν κανέναν, ούτε τους νέους (που λαμβάνουν απολαβές που δεν επαρκούν για την κάλυψη βασικών αναγκών διαβίωσης) ούτε τους παλαιούς εργαζόμενους (που πολλοί από αυτούς μένουν καθηλωμένοι για χρόνια στις ίδιες απολαβές παρά τα αυξημένα προσόντα τους και την υψηλή απόδοσή τους) και αυτό δεν μπορεί να συνεχιστεί άλλο.
Η αναντιστοιχία έργου και αμοιβών επηρεάζει ήδη αρνητικά τη λειτουργία των Αρχών και οι παρατηρούμενες δυσλειτουργίες βαίνουν συνεχώς επιδεινούμενες με πλέον χαρακτηριστική συνέπεια τη σημαντική υποστελέχωση των Αρχών. Ειδικότερα, η συνεχώς αυξανόμενη ροή εξόδου εργαζόμενων από τις Αρχές, καθώς βρίσκουν πολύ πιο ελκυστικές μισθολογικές απολαβές εκτός των Αρχών και η δυστοκία στην πρόσληψη νέων εργαζομένων, καθώς είναι διαδοχικές οι αρνήσεις πρόσληψης επιτυχόντων σε διαγωνισμούς, μόλις πληροφορούνται τον μισθό που θα λαμβάνουν όταν προσληφθούν, οδηγούν σε σημαντική έλλειψη προσωπικού στις Αρχές με τη συνεπακόλουθη καθυστέρηση στην άσκηση του έργου τους, η οποία κατά συνέπεια θα θέσει σε διακινδύνευση την αποτελεσματικότητα και βιωσιμότητά τους.
Επίσης, παρόλο που έχουν παρέλθει 10 έτη από το πάγωμα της μισθολογικής εξέλιξης της διετίας 2016-2017, δεν έχει ακόμα αποδοθεί η μισθολογική αυτή εξέλιξη στους υπαλλήλους παρόλο που έχουν προ πολλού εκλείψει οι λόγοι του παγώματος.
Η συνολική λύση στα ανωτέρω συνεχώς διογκούμενα προβλήματα είναι η εισαγωγή ενός νέου ελκυστικού Μισθολογίου του προσωπικού των Ανεξάρτητων Αρχών, το οποίο θα χαρακτηρίζεται από:
α. την εκκίνηση από το όγδοο μισθολογικό κλιμάκιο (ΜΚ8) του μισθολογίου του Ν.4354/2015 για όλα τα μέλη του προσωπικού των Ανεξάρτητων Αρχών, ανεξαρτήτως σχέσης εργασίας, συμπεριλαμβανομένων των αποσπασμένων, με προώθηση ΜΚ για τους κατόχους μεταπτυχιακών τίτλων, διδακτορικού διπλώματος και τους αποφοίτους ΕΣΔΔΑ, σύμφωνα με τον Ν.4354/2015,
β. τη συνέχιση προσαύξησης του Βασικού Μισθού μέσω της μισθολογικής ωρίμανσης, με προσθήκη νέων πρόσθετων ΜΚ πέραν των ΜΚ19 (ΕΕΠ, ΠΕ και ΤΕ) και ΜΚ13 (ΔΕ και ΥΕ) και
γ. την αναγνώριση του συνόλου της συναφούς προϋπηρεσίας στον δημόσιο ή ιδιωτικό τομέα.
Η υιοθέτηση ενός νέου μισθολογίου του προσωπικού των Ανεξάρτητων Αρχών θα έχει πολλαπλό όφελος, όχι μόνο για τους εργαζόμενους στις Αρχές, αλλά και για τη λειτουργία και την αποτελεσματικότητα των ίδιων των Αρχών. Μάλιστα, το μεγαλύτερο μέρος του κόστους από την εφαρμογή των μέτρων στις Ανεξάρτητες Αρχές, τους εργαζόμενους των οποίων η Ομοσπονδία μας εκπροσωπεί, δεν θα επιβαρύνει τον κρατικό προϋπολογισμό καθώς πολλές από τις Αρχές έχουν δικό τους προϋπολογισμό που δεν χρηματοδοτείται από τον κρατικό.
Τέλος, σημειώνεται ότι η στελέχωση, εν προκειμένω των ΑΠΔΠΧ και ΕΕΤΤ με εξειδικευμένο για το αντικείμενο του παρόντος νομοσχεδίου προσωπικό, λόγω της μεγάλης απορρόφησης αυτού και στον ιδιωτικό τομέα, καθίσταται αδύνατη εάν δεν υιοθετηθεί ένα ελκυστικό- ανταγωνιστικό του ιδιωτικού τομέα- πακέτο αποδοχών για το προσωπικό των Ανεξάρτητων Αρχών.
Το νομοσχέδιο αυτό είναι εθνική ανάγκη να δημιουργεί ένα αναπτυξιακό και όχι αποκλειστικά κανονιστικό μοντέλο εφαρμογής του AI Act
Η εφαρμογή του AI Act αποτελεί σημαντική ευκαιρία για τη χώρα να διαμορφώσει ένα πλαίσιο που θα προστατεύει τα δικαιώματα των πολιτών και ταυτόχρονα θα ενισχύει την καινοτομία, την παραγωγικότητα και την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας.
Η επιτυχία του εγχειρήματος δεν θα κριθεί μόνο από την αποτελεσματικότητα των μηχανισμών ελέγχου αλλά από την ικανότητα του πλαισίου να υποστηρίξει την ανάπτυξη ελληνικών εφαρμογών Τεχνητής Νοημοσύνης, την αξιοποίηση της AI από το Δημόσιο και την προσέλκυση επενδύσεων.
Προτείνεται η υιοθέτηση ενός μοντέλου ενιαίου στρατηγικού συντονισμού και διακριτών εποπτικών ρόλων ώστε να αποφεύγονται επικαλύψεις αρμοδιοτήτων και συγκρούσεις λειτουργιών.
Ακολουθούν προτάσεις στα επιμέρους άρθρα
Σχέδιο για Προτάσεις στη διαβούλευση του σχεδίου νόμου
για την εφαρμογή του AI Act
Σύνοψη θέσης
Το σχέδιο νόμου δημιουργεί το εθνικό σύστημα εποπτείας για την Τεχνητή Νοημοσύνη, αλλά δεν περιλαμβάνει ειδικό κεφάλαιο για τη δημοσιογραφία, τα μέσα ενημέρωσης, τους εκδότες ή τις επιχειρήσεις ηλεκτρονικού τύπου.
Η απουσία ειδικών διατάξεων μπορεί να οδηγήσει σε αβεβαιότητα για το πότε απαιτείται σήμανση, πώς προστατεύεται η δημοσιογραφική πηγή, ποιος φέρει την ευθύνη όταν χρησιμοποιείται ΤΝ στη σύνταξη, πώς αντιμετωπίζονται τα deepfakes και πώς ελέγχονται τα συστήματα προσωποποίησης ειδήσεων.
Προτείνεται η προσθήκη ειδικής διάταξης και εξουσιοδότησης για κατευθυντήριες οδηγίες με συμμετοχή ΑΠΔΠΧ, ΕΕΤΤ, ΕΣΡ, δημοσιογραφικών ενώσεων, εκδοτών, πανεπιστημιακών και φορέων δεοντολογίας.
1. Βάση του υπομνήματος
Το παρόν υπόμνημα βασίζεται στη μελέτη του σχεδίου νόμου του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης με τίτλο «Μέτρα εφαρμογής του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1689 … (Κανονισμός για την τεχνητή νοημοσύνη)». Στο σχέδιο νόμου δεν υπάρχει ρητή, ειδική ρύθμιση για τη δημοσιογραφία και τα ΜΜΕ. Υπάρχουν, όμως, οριζόντιες διατάξεις που θα επηρεάσουν ευθέως τους ειδησεογραφικούς οργανισμούς όταν χρησιμοποιούν συστήματα ΤΝ.
Ενδεικτικά κρίσιμες διατάξεις είναι: το άρθρο 3 για την ΑΠΔΠΧ ως αρχή εποπτείας και για τις υποχρεώσεις διαφάνειας του άρθρου 50 του AI Act, το άρθρο 6 για το Κέντρο συντονισμού και τεχνογνωσίας, το άρθρο 7 για το ενιαίο σύστημα καταγγελιών, το άρθρο 12 για το ρυθμιστικό δοκιμαστήριο, το άρθρο 16 για τις διοικητικές κυρώσεις και τον γραμματισμό ΤΝ, το άρθρο 17 για τη δημοσιότητα κυρώσεων, το άρθρο 20 για τις αναφορές παραβάσεων, καθώς και τα άρθρα 21–22 για το Μητρώο και το Παρατηρητήριο ΤΝ.
Πίνακας: Κρίσιμα άρθρα για δημοσιογραφία και ΜΜΕ
Ο παρακάτω πίνακας συνοψίζει τα άρθρα του σχεδίου νόμου που, αν και δεν αναφέρονται ρητά στη δημοσιογραφία, έχουν άμεση ή έμμεση σημασία για τους ειδησεογραφικούς οργανισμούς, τους εκδότες, τους δημοσιογράφους και τις ψηφιακές υπηρεσίες ενημέρωσης.
Άρθρο Γιατί αφορά τη δημοσιογραφία και τα ΜΜΕ
Άρθρο 3 – Αρχές εποπτείας της αγοράς Ορίζει την ΑΠΔΠΧ ως αρμόδια αρχή εποπτείας για συστήματα ΤΝ που εμπίπτουν στις απαγορευμένες πρακτικές, στα συστήματα υψηλού κινδύνου του Παραρτήματος ΙΙΙ και στις υποχρεώσεις διαφάνειας του άρθρου 50 του AI Act. Συνδέεται άμεσα με σήμανση AI-generated ή AI-manipulated περιεχομένου, deepfakes, συνθετικού ήχου, εικόνας και βίντεο.
Άρθρο 4 – Ενιαίο σημείο επαφής Η ΑΠΔΠΧ ορίζεται ως ενιαίο σημείο επαφής. Για τα ΜΜΕ σημαίνει ότι ζητήματα συμμόρφωσης, ερμηνείας, καταγγελιών ή ελέγχου για συστήματα ΤΝ και διαφάνεια θα συγκεντρώνονται θεσμικά στην Αρχή.
Άρθρο 6 – Κέντρο συντονισμού και τεχνογνωσίας για την ΤΝ Συστήνεται στην ΕΕΤΤ Κέντρο που παρέχει τεχνική υποστήριξη, εκπαίδευση και διευκολύνει την κατάρτιση κωδίκων δεοντολογίας. Είναι σημαντικό να συμπληρωθεί ότι ισχύει ως πεδίο εφαρμογής ο Κώδικας Δεοντολογίας της ΠΟΕΣΥ για την χρήση ΤΝ από τις αίθυσες σύνταξης.
Άρθρο 7 – Ενιαίο σύστημα υποβολής καταγγελιών Θεσπίζεται σύστημα καταγγελιών στην ΑΠΔΠΧ. Πολίτες, εργαζόμενοι, οργανώσεις ή ανταγωνιστές θα μπορούν να αναφέρουν πιθανές παραβάσεις, όπως μη σήμανση συνθετικού περιεχομένου, deepfakes ή αδιαφανή χρήση ΤΝ σε δημοσιογραφικό περιεχόμενο. Εκπρόσωπος της ΕΣΗΕΑ να συμμετέχει στην εξέταση καταγγελιών για δημοσιογραφικό περιεχόμενο
Άρθρο 12 – Ρυθμιστικό δοκιμαστήριο ΤΝ Το AI regulatory sandbox μπορεί να αξιοποιηθεί από οργανισμούς ΜΜΕ, εκδοτικούς ομίλους και startups για εργαλεία προσωποποιημένων ειδήσεων, recommendation systems, automated summaries, fact-checking, transcription, translation και newsroom automation. Οι δημοσιογραφικές ενώσεις με εκπρόσωπο τους να συμμετέχουν.
Άρθρο 13 – Δοκιμές συστημάτων ΤΝ υψηλού κινδύνου σε πραγματικές συνθήκες Αφορά τα ΜΜΕ εάν και εφόσον δοκιμάζουν ή συνεργάζονται σε συστήματα που μπορεί να ταξινομηθούν ως υψηλού κινδύνου, ιδίως όταν εμπλέκονται βιομετρική ανάλυση, αξιολόγηση προσώπων, προφίλ χρηστών ή εφαρμογές με επίδραση σε θεμελιώδη δικαιώματα.
Άρθρο 14 – Τήρηση εγγράφων τεκμηρίωσης Ενδιαφέρει οργανισμούς ΜΜΕ που λειτουργούν όχι μόνο ως χρήστες αλλά ως πάροχοι ή συν-αναπτύκτες συστημάτων ΤΝ. Η τεχνική και νομική τεκμηρίωση πρέπει να διατηρείται ακόμη και σε περίπτωση παύσης δραστηριότητας.
Άρθρο 16 – Διοικητικές κυρώσεις Προβλέπει προειδοποιήσεις, επιπλήξεις, διοικητικά πρόστιμα και περιοδικές χρηματικές κυρώσεις. Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι λαμβάνεται υπόψη αν ο φορέας έχει εξασφαλίσει επαρκές επίπεδο γραμματισμού ΤΝ. Η εκπαίδευση δημοσιογράφων και στελεχών λειτουργεί ως στοιχείο συμμόρφωσης.
Άρθρο 17 – Δημοσιότητα κυρώσεων Οι αποφάσεις επιβολής κυρώσεων δημοσιεύονται στους ιστότοπους των αρμόδιων αρχών, με αναφορά στη φύση της παράβασης και την ταυτότητα του παραβάτη. Για τα ΜΜΕ δημιουργεί σοβαρό κίνδυνο για τη φήμη τους και την αξιοπιστία τους.
Άρθρο 18 – Ανάκτηση εξόδων εποπτείας Σε περίπτωση κύρωσης, οι αρχές μπορούν να απαιτήσουν από τον φορέα εκμετάλλευσης τα έξοδα διερεύνησης και ελέγχου. Η συμμόρφωση έχει συνεπώς και άμεση οικονομική διάσταση.
Άρθρο 19 – Δικαίωμα δικαστικής προστασίας Προβλέπει αίτηση ακύρωσης ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας κατά αποφάσεων επιβολής κυρώσεων ή άλλων διοικητικών πράξεων. Αφορά και επιχειρήσεις ΜΜΕ εφόσον ελεγχθούν ή κυρωθούν.
Άρθρο 20 – Προσθήκη παραβάσεων AI Act στο πεδίο του ν. 4990/2022 Συνδέεται με την προστασία προσώπων που αναφέρουν παραβιάσεις ενωσιακού δικαίου. Μπορεί να καλύψει εργαζόμενους ή δημοσιογράφους που καταγγέλλουν παράνομη ή αδιαφανή χρήση ΤΝ στον οργανισμό τους.
Άρθρο 21 – Μητρώο συστημάτων ΤΝ δημοσίου τομέα Έχει σημασία για δημόσια ΜΜΕ ή δημόσιους φορείς ενημέρωσης. Συστήματα ΤΝ που χρησιμοποιούνται για παραγωγή, ταξινόμηση, διανομή ή προσωποποίηση ειδησεογραφικού περιεχομένου πρέπει να εξεταστεί αν καταχωρίζονται στο Μητρώο.
Άρθρο 22 – Παρατηρητήριο ΤΝ Το Παρατηρητήριο μπορεί να αποτελέσει θεσμικό μηχανισμό παρακολούθησης της επίδρασης της ΤΝ στην ενημέρωση, την παραπληροφόρηση, τη διαφάνεια και τον δημοκρατικό διάλογο.
Άρθρο 24 – Μεταβατικές διατάξεις Οι φορείς του δημοσίου τομέα που ήδη χρησιμοποιούν συστήματα ΤΝ υποχρεούνται να υποβάλουν δήλωση στο Μητρώο έως 31.10.2026. Αφορά και δημόσιους φορείς ενημέρωσης εφόσον εμπίπτουν στο άρθρο 21.
Άρθρο 42 – Έναρξη ισχύος Ο νόμος ισχύει από τη δημοσίευσή του στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, ενώ οι επιμέρους υποχρεώσεις πρέπει να ερμηνεύονται μαζί με το χρονοδιάγραμμα εφαρμογής του ευρωπαϊκού AI Act.
Συνεπώς, τα κενά σημεία που ακολουθούν δεν προκύπτουν από ειδική “ρύθμιση των ΜΜΕ”, αλλά από την οριζόντια εφαρμογή του νέου καθεστώτος διαφάνειας, εποπτείας, καταγγελιών και κυρώσεων στη χρήση ΤΝ.
2. Κενά σημεία που πρέπει να καλυφθούν
Κενό σημείο Γιατί είναι κρίσιμο για τη δημοσιογραφία και τα ΜΜΕ
Απουσία ειδικής αναφοράς στα ΜΜΕ και στη δημοσιογραφία Το σχέδιο νόμου δεν ορίζει αν και με ποιον τρόπο οι ειδησεογραφικοί οργανισμοί αντιμετωπίζονται ως φορείς εφαρμογής ΤΝ, πάροχοι υπηρεσιών περιεχομένου ή φορείς με ειδικές υποχρεώσεις διαφάνειας.
Ασαφές όριο μεταξύ υποβοηθούμενης και συνθετικής παραγωγής περιεχομένου Δεν αποσαφηνίζεται πότε η χρήση εργαλείων ΤΝ για διόρθωση, μετάφραση, απομαγνητοφώνηση ή περίληψη δεν απαιτεί σήμανση και πότε η παραγωγή ή ουσιώδης τροποποίηση περιεχομένου απαιτεί σαφή ενημέρωση του κοινού.
Έλλειψη ειδικού πλαισίου σήμανσης για deepfakes και συνθετικό οπτικοακουστικό υλικό Τα ΜΜΕ χρειάζονται συγκεκριμένο, ομοιόμορφο και πρακτικό πλαίσιο για εικόνες, βίντεο, φωνές, avatar, synthetic presenters και αναπαραστάσεις πραγματικών προσώπων.
Ανεπαρκής προστασία δημοσιογραφικών πηγών και εμπιστευτικών πληροφοριών Το σχέδιο νόμου δεν περιέχει ρήτρα για την αποφυγή εισαγωγής μη δημοσιεύσιμων δεδομένων, στοιχείων πηγών, αδημοσίευτου υλικού ή προσωπικών δεδομένων σε εξωτερικά συστήματα ΤΝ χωρίς ασφαλείς εγγυήσεις.
Απουσία υποχρέωσης ανθρώπινης δημοσιογραφικής εποπτείας Δεν προβλέπεται ρητά ότι η τελική ευθύνη για δημοσίευση περιεχομένου που υποβοηθείται ή παράγεται από ΤΝ παραμένει σε φυσικό πρόσωπο με δημοσιογραφική ή εκδοτική αρμοδιότητα.
Απουσία πλαισίου για συστήματα προσωποποίησης ειδήσεων Η χρήση αλγορίθμων για προσωποποιημένες ειδήσεις, newsletters, push notifications, homepage ranking ή recommendation systems μπορεί να επηρεάσει την πολυφωνία, την ορατότητα θεμάτων και τη δημιουργία filter bubbles.
Απουσία ειδικής διαβούλευσης με φορείς του κλάδου Οι κώδικες δεοντολογίας και οι κατευθυντήριες οδηγίες πρέπει να καταρτιστούν με θεσμική συμμετοχή δημοσιογραφικών ενώσεων, εκδοτών, ΕΣΡ και ακαδημαϊκών φορέων.
Μη ειδική ενσωμάτωση του AI literacy στις δημοσιογραφικές επιχειρήσεις Το άρθρο 16 λαμβάνει υπόψη τον γραμματισμό ΤΝ στο πλαίσιο των κυρώσεων, αλλά δεν εξειδικεύει τι σημαίνει αυτό για δημοσιογράφους, αρχισυντάκτες, παραγωγούς, social media editors, τεχνικά τμήματα και διοικήσεις ΜΜΕ.
Απουσία ειδικού μηχανισμού διόρθωσης πριν την κύρωση Για μικρά και περιφερειακά ΜΜΕ, χρειάζεται αναλογικό σύστημα συμμόρφωσης που να δίνει προτεραιότητα στην προειδοποίηση, την τεχνική καθοδήγηση και την άμεση διόρθωση πριν από την επιβολή βαριών προστίμων.
Απουσία υποχρεώσεων διαφάνειας για χρήση τρίτων εργαλείων Πολλά ΜΜΕ θα χρησιμοποιούν έτοιμες πλατφόρμες ΤΝ. Χρειάζονται συμβατικές εγγυήσεις, αρχεία χρήσης, τεκμηρίωση και πολιτικές δεδομένων για εργαλεία τρίτων παρόχων.
3. Προτάσεις νομοτεχνικής παρέμβασης
3.1 Προσθήκη ειδικού άρθρου για τη χρήση ΤΝ στη δημοσιογραφία και τα ΜΜΕ
Πρόταση: Να προστεθεί αυτοτελής διάταξη που να αναγνωρίζει τη δημοσιογραφική ιδιαιτερότητα, χωρίς να δημιουργεί εξαίρεση από τις υποχρεώσεις διαφάνειας. Η διάταξη πρέπει να αποτρέπει την παραπλάνηση του κοινού αλλά και να προστατεύει την ελευθερία του Τύπου, την ανεξαρτησία του Τύπου και την προστασία των πηγών.
Ενδεικτική διατύπωση:
«Οι πάροχοι υπηρεσιών μέσων ενημέρωσης, οι εκδότες, οι επιχειρήσεις ηλεκτρονικού τύπου και οι λοιποί φορείς παραγωγής ή διάδοσης ειδησεογραφικού περιεχομένου που χρησιμοποιούν συστήματα ΤΝ για την παραγωγή, ουσιώδη επεξεργασία, προσωποποίηση ή διανομή δημοσιογραφικού περιεχομένου οφείλουν να εφαρμόζουν πολιτική διαφανούς, υπεύθυνης και δεοντολογικής χρήσης ΤΝ με βάση τους ισχύοντες κανόνες δεοντολογάις της ΕΣΗΕΑ, της ΔΟΔ και της ΠΟΕΣΥ, με σεβασμό στην ελευθερία της έκφρασης, την ελευθερία του Τύπου, την προστασία των πηγών και το δικαίωμα του κοινού σε αξιόπιστη ενημέρωση.»
3.2 Θεσμοθέτηση σαφούς διάκρισης AI-assisted / AI-generated / AI-manipulated
Πρόταση: Η ίδια σήμανση δεν πρέπει να εφαρμόζεται σε όλες τις χρήσεις. Η απλή απομαγνητοφώνηση ή ο γλωσσικός έλεγχος δεν έχει το ίδιο βάρος με ένα πλήρως συνθετικό βίντεο ή άρθρο. Η σαφής κατηγοριοποίηση μειώνει την αβεβαιότητα και αποτρέπει υπερβολική ή παραπλανητική σήμανση.
Ενδεικτική διατύπωση:
«Με απόφαση της ΑΠΔΠΧ, μετά από γνώμη της ΕΕΤΤ και διαβούλευση με τους φορείς του Τύπου και της δημοσιογραφίας, εξειδικεύονται τα κριτήρια διάκρισης μεταξύ περιεχομένου που έχει υποβοηθηθεί από ΤΝ, περιεχομένου που έχει παραχθεί κυρίως από ΤΝ και περιεχομένου που έχει ουσιωδώς τροποποιηθεί ή συνθετικά αναπαρασταθεί με ΤΝ.»
3.3 Ειδικός κανόνας σήμανσης συνθετικού περιεχομένου και deepfakes
Πρόταση: Στα ειδησεογραφικά περιβάλλοντα, το κοινό πρέπει να γνωρίζει αμέσως εάν βλέπει συνθετική εικόνα, αναπαράσταση, φωνή ή βίντεο. Η σήμανση πρέπει να είναι ορατή, κατανοητή και συνδεδεμένη με το ίδιο το περιεχόμενο, όχι μόνο σε γενικούς όρους χρήσης.
Ενδεικτική διατύπωση:
«Όταν ειδησεογραφικό περιεχόμενο περιλαμβάνει εικόνα, ήχο ή βίντεο που έχει παραχθεί ή ουσιωδώς τροποποιηθεί με ΤΝ κατά τρόπο που μπορεί να δημιουργήσει την εντύπωση ότι πρόσωπο, γεγονός ή δήλωση είναι πραγματικά, ο φορέας δημοσίευσης οφείλει να παρέχει ευδιάκριτη, άμεση και κατανοητή σήμανση στο σημείο δημοσίευσης και, εφόσον είναι τεχνικά εφικτό, στα μεταδεδομένα του αρχείου.»
3.4 Εξαίρεση από δημόσια σήμανση για καθαρά βοηθητικές χρήσεις
Πρόταση: Η υπερβολική σήμανση μπορεί να απαξιώσει τη διαφάνεια και να επιβαρύνει αδικαιολόγητα τις συντάξεις. Πρέπει να αποσαφηνιστεί ότι εσωτερικές βοηθητικές χρήσεις, με ανθρώπινη επιμέλεια και χωρίς ουσιώδη δημιουργική υποκατάσταση, δεν χρειάζεται να σημειώνονται σε κάθε δημοσίευμα.
Ενδεικτική διατύπωση:
«Δεν απαιτείται ειδική σήμανση προς το κοινό όταν η χρήση ΤΝ περιορίζεται σε τεχνική ή γλωσσική υποβοήθηση, όπως ορθογραφικός και συντακτικός έλεγχος, απομαγνητοφώνηση, μετάφραση εργασίας, εσωτερική περίληψη, αναζήτηση αρχείου ή προετοιμασία ερωτήσεων, εφόσον το τελικό περιεχόμενο υπόκειται σε ουσιαστικό ανθρώπινο δημοσιογραφικό έλεγχο και δεν αλλοιώνεται το νόημα των πραγματικών περιστατικών.»
3.5 Υποχρέωση ανθρώπινης δημοσιογραφικής εποπτείας
Πρόταση: Η ΤΝ δεν πρέπει να δημοσιεύει αυτόνομα ειδήσεις, τίτλους ή ειδοποιήσεις χωρίς επαλήθευση. Η τελική ευθύνη πρέπει να ανήκει σε φυσικό πρόσωπο, ιδίως για περιεχόμενο που αφορά δημόσια πρόσωπα, εκλογές, κρίσεις, υγεία, δικαιοσύνη ή εθνική ασφάλεια.
Ενδεικτική διατύπωση:
«Η χρήση συστημάτων ΤΝ στην παραγωγή ή διανομή δημοσιογραφικού περιεχομένου δεν αίρει την ευθύνη του εκδότη, του διευθυντή σύνταξης ή του κατά περίπτωση υπεύθυνου συντάκτη. Για κάθε δημοσίευση που έχει παραχθεί ή ουσιωδώς επηρεαστεί από ΤΝ διασφαλίζεται προηγούμενος ανθρώπινος έλεγχος ακρίβειας, πηγών, συμφραζομένων και δεοντολογικής συμμόρφωσης.»
3.6 Προστασία δημοσιογραφικών πηγών και εμπιστευτικών πληροφοριών
Πρόταση: Η χρήση εξωτερικών εργαλείων ΤΝ μπορεί να οδηγήσει σε διαρροή αδημοσίευτου υλικού, στοιχείων πηγών ή δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα. Χρειάζεται ειδική ρήτρα εμπιστευτικότητας.
Ενδεικτική διατύπωση:
«Οι φορείς μέσων ενημέρωσης απαγορεύεται να εισάγουν σε συστήματα ΤΝ τρίτων μη δημοσιεύσιμα στοιχεία, πληροφορίες που δύνανται να αποκαλύψουν δημοσιογραφικές πηγές, υλικό υπό εμπιστευτικότητα ή δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα, εκτός εάν έχει προηγηθεί εκτίμηση κινδύνου και υφίστανται κατάλληλες τεχνικές, οργανωτικές και συμβατικές εγγυήσεις.»
3.7 Ειδική ρύθμιση για voice cloning, ψηφιακά ομοιώματα και synthetic presenters
Πρόταση: Οι τεχνολογίες αναπαραγωγής φωνής ή εικόνας δημοσιογράφων, παρουσιαστών, αρθρογράφων, καλεσμένων ή πολιτών δημιουργούν αυξημένο κίνδυνο παραπλάνησης και προσβολής προσωπικότητας.
Ενδεικτική διατύπωση:
«Η χρήση συστημάτων ΤΝ για αναπαραγωγή ή προσομοίωση φωνής, εικόνας, μορφής ή ύφους πραγματικού προσώπου σε ειδησεογραφικό περιεχόμενο επιτρέπεται μόνο με τεκμηριωμένη συναίνεση του προσώπου, όπου απαιτείται, και με ευδιάκριτη ενημέρωση του κοινού. Ειδικά για δημόσια πρόσωπα, όταν η χρήση γίνεται για λόγους ενημέρωσης χωρίς παραπλανητικά στοχεία και με βάση τους κώδικες δεοντολογίας η σήμανση και το δημοσιογραφικό πλαίσιο πρέπει να καθιστούν απολύτως σαφή τον συνθετικό χαρακτήρα του υλικού, »
3.8 Διαφάνεια σε αλγοριθμική προσωποποίηση ειδήσεων
Πρόταση: Η προσωποποίηση μπορεί να αυξήσει τη χρηστικότητα αλλά και να περιορίσει την ποικιλία πληροφόρησης. Χρειάζονται κανόνες για τα βασικά κριτήρια κατάταξης, τις επιλογές χρήστη και τον έλεγχο πολυφωνίας.
Ενδεικτική διατύπωση:
«Οι φορείς ενημέρωσης που χρησιμοποιούν συστήματα ΤΝ για προσωποποίηση ειδήσεων, κατάταξη περιεχομένου, συστάσεις άρθρων, newsletters ή γνωστοποίησεις παρέχουν στους χρήστες συνοπτική και κατανοητή ενημέρωση για τις βασικές παραμέτρους λειτουργίας του συστήματος και, όπου είναι τεχνικά εφικτό, επιλογές περιορισμού ή απενεργοποίησης της προσωποποίησης.»
3.9 Υποχρεωτική εσωτερική πολιτική ΤΝ για ειδησεογραφικούς οργανισμούς
Πρόταση: Κάθε μέσο πρέπει να γνωρίζει ποια εργαλεία επιτρέπονται, για ποιες χρήσεις, με ποια δεδομένα, ποια διαδικασία έγκρισης και ποια σήμανση. Η πολιτική μπορεί να λειτουργήσει και ως απόδειξη συμμόρφωσης.
Ενδεικτική διατύπωση:
«Οι φορείς ενημέρωσης που κάνουν συστηματική χρήση συστημάτων ΤΝ στην παραγωγή, επιμέλεια ή διανομή περιεχομένου θεσπίζουν και επικαιροποιούν εσωτερική πολιτική χρήσης ΤΝ, η οποία περιλαμβάνει κατ’ ελάχιστον καταγραφή των χρησιμοποιούμενων εργαλείων, επιτρεπόμενες και απαγορευμένες χρήσεις, διαδικασία ανθρώπινης έγκρισης, κανόνες προστασίας δεδομένων και πηγών, κανόνες σήμανσης, διαδικασία διόρθωσης σφαλμάτων και πρόγραμμα γραμματισμού ΤΝ για το προσωπικό.»
3.10 Εξειδίκευση AI literacy για δημοσιογράφους και συντάξεις
Πρόταση: Το άρθρο 16 του σχεδίου νόμου επιτρέπει να λαμβάνεται υπόψη ο γραμματισμός ΤΝ κατά την επιβολή κυρώσεων. Για τα ΜΜΕ πρέπει να οριστεί πρακτικό ελάχιστο περιεχόμενο εκπαίδευσης.
Ενδεικτική διατύπωση:
«Για τους φορείς ενημέρωσης, το επίπεδο γραμματισμού ΤΝ περιλαμβάνει κατ’ ελάχιστον εκπαίδευση ως προς τους κινδύνους hallucinations, bias, deepfakes, παραβίασης προσωπικών δεδομένων, προστασίας πηγών, πνευματικών δικαιωμάτων, ορθής σήμανσης και δημοσιογραφικής επαλήθευσης περιεχομένου που έχει παραχθεί ή υποβοηθηθεί από ΤΝ.»
3.11 Συνεργασία ΑΠΔΠΧ – ΕΕΤΤ – ΕΣΡ – δημοσιογραφικών φορέων
Πρόταση: Τα ζητήματα ΤΝ στα ΜΜΕ δεν είναι μόνο τεχνικά ή προστασίας δεδομένων. Είναι και ζητήματα δεοντολογίας, ελευθερίας του Τύπου, πλουραλισμού και αξιοπιστίας της ενημέρωσης.
Ενδεικτική διατύπωση:
«Για ζητήματα χρήσης ΤΝ σε δημοσιογραφικό και οπτικοακουστικό περιεχόμενο, η ΑΠΔΠΧ και η ΕΕΤΤ λαμβάνουν υπόψιν τους Κώδικες Δεοντολογάις της ΕΣΗΕΑ, της ΔΟΔ και της ΠΟΕΣΥ συνεργάζονται τις αναγνωρισμένες δημοσιογραφικές ενώσεις, τις ενώσεις εκδοτών και ακαδημαϊκούς ή ερευνητικούς φορείς, ιδίως για την έκδοση κατευθυντήριων οδηγιών, την αξιολόγηση κινδύνων και την ανανέωση των κωδίκων δεοντολογίας.»
3.12 Πρόβλεψη ειδικού καναλιού καταγγελιών για AI media content
Πρόταση: Το ενιαίο σύστημα καταγγελιών πρέπει να διαθέτει κατηγορίες που να επιτρέπουν στο κοινό να αναφέρει μη σήμανση, deepfake, synthetic voice, αλγοριθμική παραπλάνηση ή παράνομη χρήση εικόνας/φωνής.
Ενδεικτική διατύπωση:
«Στο υπόδειγμα καταγγελίας του άρθρου 7 περιλαμβάνεται ειδική κατηγορία για καταγγελίες σχετικές με συνθετικό ή ουσιωδώς τροποποιημένο ειδησεογραφικό περιεχόμενο, μη προσήκουσα σήμανση, χρήση ψηφιακού ομοιώματος ή συστήματα ΤΝ που επηρεάζουν τη διανομή και ορατότητα δημοσιογραφικού περιεχομένου.»
3.13 Προτεραιότητα στα Μέσα για το AI regulatory sandbox
Πρόταση: Η καινοτομία στα ΜΜΕ μπορεί να βοηθήσει στην επαλήθευση ειδήσεων, στην καταπολέμηση της παραπληροφόρησης και στην παραγωγικότητα των συντάξεων. Το sandbox πρέπει να περιλαμβάνει ασφαλείς δοκιμές για ειδησεογραφικά εργαλεία.
Ενδεικτική διατύπωση:
«Στο ρυθμιστικό δοκιμαστήριο ΤΝ μπορούν να εντάσσονται κατά προτεραιότητα, εφόσον πληρούν τα κριτήρια επιλογής, συστήματα ΤΝ που εξυπηρετούν σκοπούς δημοσίου συμφέροντος στον τομέα της ενημέρωσης, όπως εργαλεία επαλήθευσης περιεχομένου, ανίχνευσης deepfakes, υποστήριξης προσβασιμότητας, απομαγνητοφώνησης, μετάφρασης και υπεύθυνης προσωποποίησης ειδησεογραφικού περιεχομένου.»
3.14 Ειδική πρόβλεψη για δημόσια ΜΜΕ στο Μητρώο ΤΝ
Πρόταση: Εφόσον δημόσιοι φορείς ενημέρωσης εμπίπτουν στον δημόσιο τομέα, πρέπει να αποσαφηνιστεί ότι συστήματα ΤΝ που χρησιμοποιούνται για παραγωγή, κατάταξη ή διανομή ειδησεογραφικού περιεχομένου δηλώνονται στο Μητρώο.
Ενδεικτική διατύπωση:
«Στο Μητρώο του άρθρου 21 καταχωρίζονται και συστήματα ΤΝ που χρησιμοποιούνται από δημόσιους φορείς ενημέρωσης για παραγωγή, επεξεργασία, αρχειοθέτηση, προσωποποίηση ή διανομή ειδησεογραφικού ή οπτικοακουστικού περιεχομένου, εφόσον οι φορείς αυτοί εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 21.»
3.15 Ετήσια έκθεση για ΤΝ, ενημέρωση και δημοκρατικό διάλογο
Πρόταση: Το Παρατηρητήριο ΤΝ μπορεί να λειτουργήσει ως θεσμικός μηχανισμός παρακολούθησης των επιπτώσεων της ΤΝ στην ενημέρωση, την παραπληροφόρηση και την εμπιστοσύνη του κοινού.
Ενδεικτική διατύπωση:
«Το Παρατηρητήριο ΤΝ περιλαμβάνει στις ετήσιες αναφορές του ειδική ενότητα για την επίδραση των συστημάτων ΤΝ στο οικοσύστημα ενημέρωσης, στην αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης, στην παραγωγή συνθετικού περιεχομένου, στην πρόσβαση του κοινού σε αξιόπιστες ειδήσεις και στην προστασία της πολυφωνίας.»
3.16 Αναλογική συμμόρφωση και διορθωτική προειδοποίηση
Πρόταση: Τα ΜΜΕ, ιδίως τα μικρά και περιφερειακά, χρειάζονται πρακτικό πλαίσιο συμμόρφωσης. Η τιμωρητική προσέγγιση χωρίς προηγούμενη καθοδήγηση μπορεί να προκαλέσει αποτρεπτική επίδραση.
Ενδεικτική διατύπωση:
«Κατά την επιβολή κυρώσεων σε φορείς ενημέρωσης λαμβάνονται υπόψη το μέγεθος του φορέα, ο βαθμός υπαιτιότητας, η ύπαρξη εσωτερικής πολιτικής ΤΝ, το επίπεδο γραμματισμού ΤΝ, η ταχύτητα διόρθωσης και η πρόθεση συνεργασίας με την αρμόδια αρχή. Σε περιπτώσεις ήσσονος ή πρώτης παράβασης προκρίνεται, όπου είναι συμβατό με τον Κανονισμό για την ΤΝ, η προειδοποίηση και η προθεσμία συμμόρφωσης.»
4. Σύντομη πρόταση για δημόσια διαβούλευση
Προτείνεται η προσθήκη ειδικής διάταξης στο σχέδιο νόμου για την εφαρμογή του AI Act, ώστε να αποσαφηνιστούν οι υποχρεώσεις των μέσων ενημέρωσης κατά τη χρήση συστημάτων ΤΝ. Η διάταξη πρέπει να ρυθμίζει ιδίως τη σήμανση συνθετικού ή ουσιωδώς τροποποιημένου περιεχομένου, την προστασία δημοσιογραφικών πηγών, την ανθρώπινη δημοσιογραφική εποπτεία, τη χρήση συνθετικού περιεχομένου, τη διαφάνεια αλγοριθμικής προσωποποίησης ειδήσεων, την εφαρμογή των Κωδίκων Δεοντολογίας και τον γραμματισμό των δημοσιογράφων και των στελεχών των ΜΜΕ στη ΤΝ. Η ρύθμιση αυτή δεν πρέπει να λειτουργεί ως περιορισμός της ελευθερίας του Τύπου, αλλά ως μηχανισμός προστασίας της αξιοπιστίας της ενημέρωσης, της διαφάνειας απέναντι στο κοινό και της δεοντολογικής χρήσης της ΤΝ στις συντάξεις.
5. Προτεινόμενη ενιαία νέα διάταξη
Η παρακάτω διατύπωση μπορεί να ενταχθεί ως νέο άρθρο στο Μέρος Α΄, μετά τις διατάξεις για το Κέντρο συντονισμού και τεχνογνωσίας ή στις εξουσιοδοτικές διατάξεις, ανάλογα με τη νομοτεχνική επιλογή του νομοθέτη.
Άρθρο Χ – Ειδικές εγγυήσεις για τη χρήση συστημάτων ΤΝ στη δημοσιογραφία και στα μέσα ενημέρωσης
1. Οι πάροχοι υπηρεσιών μέσων ενημέρωσης, οι εκδότες, οι επιχειρήσεις ηλεκτρονικού τύπου και οι λοιποί φορείς παραγωγής ή διάδοσης ειδησεογραφικού περιεχομένου που χρησιμοποιούν συστήματα ΤΝ οφείλουν να διασφαλίζουν τη διαφάνεια, την ανθρώπινη δημοσιογραφική εποπτεία, την προστασία των πηγών, την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και την αποφυγή παραπλάνησης του κοινού.
2. Περιεχόμενο εικόνας, ήχου, βίντεο ή κειμένου που έχει παραχθεί ή ουσιωδώς τροποποιηθεί με ΤΝ κατά τρόπο που δύναται να δημιουργήσει στο κοινό εσφαλμένη εντύπωση ως προς πρόσωπο, δήλωση, γεγονός ή τόπο, συνοδεύεται από ευδιάκριτη και κατανοητή σήμανση στο σημείο δημοσίευσης.
3. Δεν απαιτείται ειδική σήμανση όταν η χρήση ΤΝ περιορίζεται σε καθαρά βοηθητικές λειτουργίες, όπως γλωσσικός έλεγχος, απομαγνητοφώνηση, εσωτερική περίληψη, τεχνική ταξινόμηση αρχείου, μετάφραση εργασίας ή υποστήριξη έρευνας, εφόσον το τελικό περιεχόμενο έχει ελεγχθεί ουσιαστικά από δημοσιογράφο ή αρμόδιο συντάκτη και δεν έχει παραχθεί ή αλλοιωθεί ουσιωδώς από ΤΝ.
4. Η χρήση συστήματος ΤΝ δεν απαλλάσσει τον εκδότη, τον διευθυντή σύνταξης ή τον κατά περίπτωση υπεύθυνο συντάκτη από την ευθύνη τήρησης της δημοσιογραφικής δεοντολογίας, της ακρίβειας, της επαλήθευσης και της προστασίας των δικαιωμάτων τρίτων.
5. Η χρήση ΤΝ για αναπαραγωγή ή προσομοίωση φωνής, εικόνας, μορφής ή ύφους πραγματικού προσώπου σε ειδησεογραφικό περιεχόμενο επιτρέπεται μόνο υπό τις νόμιμες και δεοντολογικές προϋποθέσεις και με ευδιάκριτη ενημέρωση του κοινού για τον συνθετικό χαρακτήρα του υλικού.
6. Οι φορείς ενημέρωσης που χρησιμοποιούν συστήματα ΤΝ για προσωποποίηση ειδήσεων, συστάσεις περιεχομένου, newsletters, ειδοποιήσεις ή κατάταξη ειδησεογραφικού περιεχομένου παρέχουν στους χρήστες συνοπτική ενημέρωση για τις βασικές παραμέτρους λειτουργίας και λαμβάνουν μέτρα για την προστασία της πολυφωνίας και την αποφυγή αδικαιολόγητου περιορισμού της έκθεσης σε διαφορετικές θεματικές και απόψεις.
7. Οι φορείς ενημέρωσης υποχρεούνται σε πρόγραμμα γραμματισμού ΤΝ για το προσωπικό τους, ανάλογο με το μέγεθος, τη φύση και την ένταση της χρήσης συστημάτων ΤΝ.
8. Με κοινή απόφαση της ΑΠΔΠΧ και της ΕΕΤΤ, μετά από διαβούλευση με τις δημοσιογραφικές ενώσεις, τις ενώσεις εκδοτών, εξειδικεύονται οι τεχνικές και οργανωτικές λεπτομέρειες εφαρμογής του παρόντος, ιδίως ως προς τη σήμανση, την τεκμηρίωση, τη διαφάνεια συστημάτων προσωποποίησης και την προστασία δημοσιογραφικών πηγών.
6. Επίλογος
Το σχέδιο νόμου θέτει το βασικό οριζόντιο πλαίσιο εποπτείας, καταγγελιών, κυρώσεων, μητρώου και παρατηρητηρίου. Για τη δημοσιογραφία, όμως, απαιτείται ειδική εξειδίκευση. Τα ΜΜΕ δεν είναι απλοί χρήστες τεχνολογίας: παράγουν δημόσια πληροφορία, επηρεάζουν τη δημοκρατική συζήτηση και διαχειρίζονται ευαίσθητες σχέσεις εμπιστοσύνης με πηγές και κοινό. Γι’ αυτό, η εθνική εφαρμογή του AI Act πρέπει να περιλαμβάνει ειδικές εγγυήσεις που να συνδυάζουν διαφάνεια, καινοτομία, ελευθερία του Τύπου, προστασία δικαιωμάτων και θεσμική λογοδοσία.
Παράρτημα: Άρθρα του σχεδίου νόμου με ειδική σημασία για τα ΜΜΕ
Άρθρο Σημασία
Άρθρο 3 ΑΠΔΠΧ ως αρχή εποπτείας για συστήματα ΤΝ με υποχρεώσεις διαφάνειας σύμφωνα με το άρθρο 50 του AI Act.
Άρθρο 6 Κέντρο συντονισμού και τεχνογνωσίας για την ΤΝ στην ΕΕΤΤ, με ρόλο υποστήριξης, κατάρτισης και διευκόλυνσης κωδίκων δεοντολογίας.
Άρθρο 7 Ενιαίο σύστημα υποβολής καταγγελιών για παραβιάσεις του Κανονισμού για την ΤΝ.
Άρθρο 12 Ρυθμιστικό δοκιμαστήριο ΤΝ, πιθανό πεδίο δοκιμής εργαλείων newsroom AI.
Άρθρο 16 Κυρώσεις και συνεκτίμηση του επιπέδου γραμματισμού ΤΝ.
Άρθρο 17 Δημοσιότητα κυρώσεων και συνεπώς reputational risk για ΜΜΕ.
Άρθρο 20 Ένταξη παραβάσεων του AI Act στο πλαίσιο προστασίας αναφερόντων.
Άρθρο 21 Μητρώο συστημάτων ΤΝ για φορείς του δημοσίου τομέα, κρίσιμο για δημόσια ΜΜΕ.
Άρθρο 22 Παρατηρητήριο ΤΝ, σημείο θεσμικής παρακολούθησης της επίδρασης ΤΝ στο οικοσύστημα ενημέρωσης.
Άρθρο 24 Μεταβατική υποχρέωση καταχώρισης συστημάτων ΤΝ δημοσίου τομέα έως 31.10.2026.
Πρόταση ενσωμάτωσης Πρόσθετου άρθρου για την ελληνική επικράτεια ως παγκόσμια πρωτοβουλία πέραν των προβλέψεων του ΑΙ ACT – επιβολής «μορατοριουμ εξοπλισμών κατασκευής υπερνοημοσύνης γενικού σκοπού – Superintelligence / AGI»
——————————
Ολική απαγόρευση Συστημάτων που ενσωματώνουν Recursive Self-Improvement (RSI) ή μερική Παύση ανάπτυξης RSI για 5-10 χρόνια.
Ίδρυση Φορέα Συντονισμού Διεθνούς συμφωνίας για κοινή έρευνα στην απόδειξη Ελεγξιμότητας σε υπερεφυή συστήματα (επέκταση Θεωρήματος μη Πληρότητας Goedel, παράκαμψη του Turing Halting Problem) πριν την κατασκευή τους.
Ανανέωση του μορατόριουμ κατασκευής Superintelligent – AGI μόνο αν υπάρξουν αποδεδειγμένα ασφαλή μέτρα
Ρυθμιστικό Πλαίσιο Αντί Απαγόρευσης με Υποχρεωτική άδεια για έρευνα σε RSI,
Ισχυρούς μηχανισμούς εποπτείας και επαλήθευσης, Συμμετοχής διεθνών εμπειρογνωμόνων σε κάθε έρευνα.
Απαγόρευση πρόσβασης των συστημάτων στον δικό τους πηγαίο κώδικα
Περιορισμοί σε υπολογιστική ισχύ για συστήματα που μπορούν να κάνουν RSI
Αυτομάτους μηχανισμούς απενεργοποίησης σε περίπτωση ανελεγκτης βελτίωσης