1. Στην Α.Π.Δ.Π.Χ. συστήνεται ενιαίο σύστημα υποβολής καταγγελιών του Κανονισμού για την ΤΝ. Με την επιφύλαξη του άρθρου 85 του Κανονισμού για την ΤΝ, οι καταγγελίες για παραβίαση των διατάξεων του Κανονισμού για την ΤΝ δύνανται να υποβάλλονται στο ενιαίο σύστημα υποβολής καταγγελιών. Εφόσον η καταγγελία αφορά σε αρμοδιότητα άλλης αρχής εποπτείας της αγοράς της παρ. 2 του άρθρου 3, η Α.Π.Δ.Π.Χ. διαβιβάζει την καταγγελία στην αρμόδια αρχή και ενημερώνει τον καταγγέλλοντα για τη διαβίβαση αυτή.
2. Εφόσον η καταγγελία υποβάλλεται απευθείας σε αρχή εποπτείας της αγοράς της παρ. 2 του άρθρου 3, η αρχή που παραλαμβάνει την καταγγελία ενημερώνει αμελλητί το ενιαίο σύστημα υποβολής καταγγελιών και υποβάλλει τα εξής στοιχεία:
α) την ημερομηνία λήψης της καταγγελίας,
β) την περίληψη της καταγγελίας,
γ) την περιγραφή του ζητήματος το οποίο αφορά στον Κανονισμό για την ΤΝ και
δ) ένα (1) αντίγραφο της καταγγελίας.
3. Εντός τριάντα (30) ημερών από την ημερομηνία λήψης της καταγγελίας, η αρχή εποπτείας της αγοράς της παρ. 2 του άρθρου 3 αποφαίνεται σχετικά με την αρμοδιότητά της επί της καταγγελίας και ενημερώνει σχετικά το ενιαίο σύστημα υποβολής καταγγελιών.
Εάν η αρχή εποπτείας της αγοράς απορρίπτει την καταγγελία λόγω αναρμοδιότητας:
α) όταν η καταγγελία έχει υποβληθεί βάσει της παρ. 2, η Α.Π.Δ.Π.Χ. διαβιβάζει την καταγγελία στην αρμόδια αρχή, ενημερώνοντας τον καταγγέλλοντα για τη διαβίβαση αυτή, ή,
β) όταν η καταγγελία έχει υποβληθεί βάσει της παρ. 1 ή έχει ήδη διαβιβασθεί σε αρμόδια αρχή σύμφωνα με την περ. α) της παρούσας, η Α.Π.Δ.Π.Χ. αναλαμβάνει η ίδια την εξέταση της καταγγελίας, την έκδοση απόφασης επ’ αυτής, καθώς και την τυχόν επιβολή κυρώσεων. Στην περίπτωση αυτή, η Α.Π.Δ.Π.Χ. ενημερώνει αμελλητί και εγγράφως την αρχή εποπτείας της αγοράς της παρ. 2 του άρθρου 3 και καθίσταται αποκλειστικά αρμόδια για την εξέταση της συγκεκριμένης καταγγελίας, διασφαλίζοντας την τήρηση του δικαιώματος προηγούμενης ακρόασης του καταγγελλόμενου.
4. Εντός εξήντα (60) ημερών από την ημερομηνία λήψης της καταγγελίας, η αρχή εποπτείας της αγοράς της παρ. 2 του άρθρου 3 προβαίνει σε αξιολόγηση της καταγγελίας, ενημερώνοντας το ενιαίο σύστημα υποβολής καταγγελιών σχετικά με την πορεία εξέτασης της καταγγελίας και θέτοντας χρονοδιάγραμμα για τις ενέργειες στις οποίες πρόκειται να προβεί. Εάν η αρχή εποπτείας της αγοράς της παρ. 2 του άρθρου 3 δεν ενημερώσει το ενιαίο σύστημα υποβολής καταγγελιών εντός της προθεσμίας του πρώτου εδαφίου, η Α.Π.Δ.Π.Χ. δύναται να αναλάβει η ίδια την εξέταση της καταγγελίας, την έκδοση απόφασης επ’ αυτής και την τυχόν επιβολή κυρώσεων. Στην περίπτωση αυτή, η Α.Π.Δ.Π.Χ. ενημερώνει αμελλητί και εγγράφως την αρχή εποπτείας της αγοράς της παρ. 2 του άρθρου 3, στην οποία είχε ανατεθεί αρχικά η εξέταση της καταγγελίας, θέτοντας σε εκείνη προθεσμία δέκα (10) ημερών για να προβεί στις ενέργειες του πρώτου εδαφίου. Μετά από την παρέλευση της προθεσμίας του τρίτου εδαφίου, η Α.Π.Δ.Π.Χ. καθίσταται αποκλειστικά αρμόδια για την εξέταση της συγκεκριμένης καταγγελίας, διασφαλίζοντας τον συντονισμό με την οικεία αρχή εποπτείας της αγοράς της παρ. 2 του άρθρου 3 και την τήρηση του δικαιώματος προηγούμενης ακρόασης του καταγγελλόμενου.
Το σύστημα καταγγελιών πρέπει να είναι πραγματικά προσβάσιμο στον πολίτη και όχι απλώς μια διοικητική φόρμα
Το άρθρο 7 είναι κρίσιμο, γιατί αφορά το σημείο στο οποίο ο πολίτης, η επιχείρηση ή ο δημόσιος φορέας θα μπορεί να απευθυνθεί όταν θεωρεί ότι ένα σύστημα τεχνητής νοημοσύνης χρησιμοποιείται με τρόπο που παραβιάζει δικαιώματα, δημιουργεί κινδύνους ή εφαρμόζεται χωρίς την αναγκαία διαφάνεια.
Η δημιουργία ενιαίου συστήματος υποβολής καταγγελιών είναι θετική πρόβλεψη. Ωστόσο, για να έχει ουσιαστικό αποτέλεσμα, δεν πρέπει να περιοριστεί σε μια απλή ηλεκτρονική φόρμα υποβολής παραπόνων. Πρέπει να λειτουργήσει ως πραγματικός μηχανισμός προστασίας, ενημέρωσης και λογοδοσίας.
Ο πολίτης που θίγεται από τη χρήση ενός συστήματος τεχνητής νοημοσύνης δεν είναι αυτονόητο ότι γνωρίζει ποια αρχή είναι αρμόδια, ποιο δικαίωμα παραβιάστηκε, αν το σύστημα είναι υψηλού κινδύνου ή αν εμπίπτει στις διατάξεις του AI Act. Για τον λόγο αυτό, το σύστημα καταγγελιών πρέπει να είναι απλό, κατανοητό και φιλικό στη χρήση, με γλώσσα που μπορεί να καταλάβει κάθε πολίτης και όχι μόνο ειδικοί, νομικοί ή τεχνικοί σύμβουλοι.
Προτείνεται να προβλεφθεί ρητά ότι το ενιαίο σύστημα καταγγελιών θα περιλαμβάνει:
α) απλή περιγραφή των δικαιωμάτων του πολίτη,
β) σαφείς οδηγίες για το πότε μπορεί να υποβληθεί καταγγελία,
γ) δυνατότητα υποβολής χωρίς να απαιτούνται ειδικές τεχνικές γνώσεις,
δ) αυτόματη ενημέρωση του καταγγέλλοντος για την παραλαβή της καταγγελίας,
ε) ενημέρωση για την πορεία της υπόθεσης,
στ) σαφείς προθεσμίες πρώτης απάντησης και εξέτασης,
ζ) δυνατότητα διαβίβασης στην αρμόδια αρχή όταν η ΑΠΔΠΧ δεν είναι η μόνη ή η κύρια αρμόδια αρχή,
η) δυνατότητα υποβολής συμπληρωματικών στοιχείων από τον καταγγέλλοντα.
Ιδιαίτερα σημαντικό είναι να αποφευχθεί το φαινόμενο ο πολίτης να υποβάλλει μια καταγγελία και στη συνέχεια να μη γνωρίζει τι έγινε, ποιος τη χειρίζεται ή αν εξετάστηκε ουσιαστικά. Η εμπιστοσύνη στη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης δεν θα κριθεί μόνο από τους κανόνες που θα θεσπιστούν, αλλά και από το αν ο πολίτης αισθάνεται ότι έχει πραγματική δυνατότητα προστασίας όταν κάτι πάει λάθος.
Προτείνεται επίσης να υπάρχει δημόσια διαθέσιμη, περιοδική απολογιστική εικόνα για τις καταγγελίες που υποβάλλονται, χωρίς φυσικά να δημοσιοποιούνται προσωπικά δεδομένα ή ευαίσθητες πληροφορίες. Θα μπορούσαν να δημοσιεύονται συγκεντρωτικά στοιχεία, όπως ο αριθμός των καταγγελιών, οι βασικές κατηγορίες ζητημάτων, οι τομείς εφαρμογής, οι χρόνοι απόκρισης και τα γενικά αποτελέσματα της εξέτασης. Με αυτόν τον τρόπο θα ενισχυθεί η διαφάνεια και θα μπορεί η Πολιτεία να εντοπίζει επαναλαμβανόμενα προβλήματα στη χρήση συστημάτων ΤΝ.
Επιπλέον, πρέπει να προβλεφθεί σαφής συνεργασία μεταξύ της ΑΠΔΠΧ και των λοιπών αρμόδιων αρχών. Η τεχνητή νοημοσύνη δεν αφορά μόνο τα προσωπικά δεδομένα. Μπορεί να αφορά την υγεία, την εργασία, την εκπαίδευση, την πρόσβαση σε δημόσιες υπηρεσίες, την ασφάλεια προϊόντων, την κυβερνοασφάλεια, τις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες ή άλλους κρίσιμους τομείς. Επομένως, το σύστημα καταγγελιών πρέπει να λειτουργεί ως πραγματική πύλη εισόδου για τον πολίτη και όχι ως μηχανισμός που θα τον παραπέμπει από υπηρεσία σε υπηρεσία.
Ιδιαίτερη μέριμνα πρέπει να υπάρξει για τις περιπτώσεις όπου η τεχνητή νοημοσύνη χρησιμοποιείται από δημόσιους φορείς. Όταν μια απόφαση ή μια διοικητική διαδικασία επηρεάζεται από σύστημα ΤΝ, ο πολίτης πρέπει να έχει τη δυνατότητα να ζητήσει εξηγήσεις, να μάθει αν χρησιμοποιήθηκε σύστημα ΤΝ, να ζητήσει ανθρώπινη επανεξέταση και να υποβάλει καταγγελία με απλό και αποτελεσματικό τρόπο.
Το σύστημα καταγγελιών δεν πρέπει να σχεδιαστεί ως τυπική υποχρέωση συμμόρφωσης. Πρέπει να αποτελέσει βασικό μηχανισμό εμπιστοσύνης. Αν η τεχνητή νοημοσύνη πρόκειται να χρησιμοποιηθεί σε κρίσιμους τομείς της οικονομίας, της διοίκησης και της καθημερινότητας των πολιτών, τότε πρέπει να υπάρχει και ένας εξίσου σαφής, γρήγορος και αποτελεσματικός τρόπος ελέγχου όταν ο πολίτης θεωρεί ότι θίγεται.
Για τον λόγο αυτό προτείνεται η ενίσχυση του άρθρου 7 με ρητές προβλέψεις για απλή πρόσβαση, σαφείς προθεσμίες, ενημέρωση του καταγγέλλοντος, διαλειτουργικότητα μεταξύ των αρμόδιων αρχών, δημοσίευση συγκεντρωτικών στοιχείων και ειδική μέριμνα για τις περιπτώσεις χρήσης ΤΝ από δημόσιους φορείς.
Μόνο έτσι το ενιαίο σύστημα υποβολής καταγγελιών θα μπορέσει να λειτουργήσει όχι ως μια ακόμη διοικητική διαδικασία, αλλά ως πραγματικό εργαλείο προστασίας δικαιωμάτων, διαφάνειας και λογοδοσίας.
Η Homo Digitalis χαιρετίζει το ενιαίο σύστημα υποβολής καταγγελιών καθώς και το προτεινόμενο χρονοδιάγραμμα εξέτασης. Η εν λόγω διάταξη διευκολύνει την πρόσβαση των ενδιαφερομένων φυσικών και νομικών προσώπων σε αποτελεσματικούς μηχανισμούς διοικητικής προστασίας και συμβάλλει στην ομοιόμορφη εφαρμογή των διατάξεων του Κανονισμού σε σαφή χρονικά πλαίσια.
Ωστόσο, η Homo Digitalis προτείνει την προσθήκη μίας ακόμη ρύθμισης, η οποία εκτιμάται ότι θα ενίσχυε περαιτέρω το επίπεδο προστασίας που παρέχει το προτεινόμενο πλαίσιο, ιδίως σε περιπτώσεις που χαρακτηρίζονται από έντονη ανισορροπία ισχύος μεταξύ των εμπλεκόμενων μερών και αφορούν καταγγελλόμενες παραβιάσεις του δικαίου της Ένωσης.
Ειδικότερα, στην αιτιολογική σκέψη 172 του Κανονισμού 2024/1689 αναφέρεται ρητά ότι «(τ)α πρόσωπα που ενεργούν ως μάρτυρες δημόσιου συμφέροντος σχετικά με παραβιάσεις του παρόντος κανονισμού θα πρέπει να προστατεύονται από το δίκαιο της Ένωσης. Η οδηγία (ΕΕ) 2019/1937 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου θα πρέπει συνεπώς να ισχύει για την αναφορά παραβιάσεων του παρόντος κανονισμού και για την προστασία των προσώπων που αναφέρουν τις παραβιάσεις αυτές». Επίσης, το Άρθρο 87 του Κανονισμού 2024/1689, με τίτλο «Αναφορά παραβιάσεων και προστασία των προσώπων που αναφέρουν παραβιάσεις», ορίζει ότι «(η) οδηγία 2019/1937 εφαρμόζεται στην αναφορά παραβιάσεων του παρόντος κανονισμού και στην προστασία των προσώπων που αναφέρουν τις παραβιάσεις. »
Επομένως, προτείνουμε να γίνει μνεία σε αυτό το άρθρο ή στο προτεινόμενο άρθρο 23 του Σχ.Νόμου στις διατάξεις της Οδηγίας 2019/1937 και του Ν.4990/2022, και ειδικότερα στα άρθρα που σχετίζονται με τον σχεδιασμό των εξωτερικών διαύλων αναφοράς (Άρθρο 12 τόσο της Οδηγίας όσο και του εθνικού νόμου) σχετικά με τη διασφάλιση της πληρότητας, ακεραιότητας και εμπιστευτικότητας των πληροφοριών και την παρεμπόδιση την πρόσβασης σε σε μη εξουσιοδοτημένους υπαλλήλους της αρμόδιας αρχής, αλλά και να αποσαφηνιστεί η συμμετοχή της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας στο νέο σύστημα καταγγελιών.
Θα μπορούσατε παρακαλώ να μπει ρυθμίσεις για τα deepfakes