1. Σε περίπτωση επιβολής διοικητικής κύρωσης σε φορέα εκμετάλλευσης ΤΝ, η Α.Π.Δ.Π.Χ. και οι αρχές εποπτείας της αγοράς της παρ. 2 του άρθρου 3 δύνανται να απαιτήσουν από τον ως άνω φορέα εκμετάλλευσης το σύνολο των εξόδων για τις ενέργειες στις οποίες προέβη η αρχή εποπτείας της αγοράς για τη διερεύνηση και τη διαπίστωση της μη συμμόρφωσης.
2. Στα έξοδα που αναφέρονται στην παρ. 1 περιλαμβάνονται:
α) το κόστος διενέργειας δοκιμών του συστήματος ΤΝ,
β) το κόστος της λήψης μέτρων σύμφωνα με τις παρ. 1 και 2 του άρθρου 28 του Κανονισμού (ΕΕ) 2019/1020 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 20ής Ιουνίου 2019 για την εποπτεία της αγοράς και τη συμμόρφωση των προϊόντων και την τροποποίηση της οδηγίας 2004/42/ΕΚ και των κανονισμών (ΕΚ) 765/2008 και (ΕΕ) 305/2011 (L 169/1) και
γ) το κόστος αποθήκευσης και ενεργειών σε σχέση με προϊόντα τα οποία διαπιστώνεται ότι είναι μη συμμορφούμενα και υποκείμενα σε διορθωτικά μέτρα προτού τεθούν σε ελεύθερη κυκλοφορία ή διατεθούν στην αγορά.
Η δυνατότητα ανάκτησης του συνόλου των εξόδων εποπτείας, επιπλέον της επιβολής διοικητικού προστίμου, προβλέπει τη μεταφορά στον εποπτευόμενο φορέα του κόστους άσκησης εποπτικών αρμοδιοτήτων και ενδέχεται να οδηγήσει σε σωρευτική οικονομική επιβάρυνση, χωρίς να προσδιορίζονται επαρκώς το εύρος των ανακτώμενων εξόδων, τα κριτήρια υπολογισμού τους και οι προϋποθέσεις επιβολής τους. Υπό το πρίσμα αυτό, θα μπορούσε να εξεταστεί η διαγραφή της σχετικής διάταξης.
Εφόσον, ωστόσο, η διάταξη διατηρηθεί, χρήζει περαιτέρω αποσαφήνισης ως προς το πεδίο εφαρμογής και τις προϋποθέσεις επιβολής της, ώστε η ανάκτηση εξόδων να εξυπηρετεί τον σκοπό για τον οποίο προβλέπεται και να μη λειτουργεί στην πράξη ως πρόσθετη οικονομική επιβάρυνση πέραν του επιβαλλόμενου διοικητικού προστίμου.
Θα ήταν επίσης σκόπιμο να προβλεφθούν σαφή και αντικειμενικά κριτήρια για τον υπολογισμό των ανακτώμενων εξόδων, καθώς και για την τεκμηρίωση της αναγκαιότητας και του εύλογου χαρακτήρα τους, ώστε να διασφαλίζεται η διαφάνεια και η ομοιόμορφη εφαρμογή της διάταξης.
Η αναφορά σε «διοικητική κύρωση» ενδέχεται να δημιουργήσει ερμηνευτική αβεβαιότητα, καθώς ο όρος καταλαμβάνει μέτρα διαφορετικής φύσης και έντασης. Για λόγους σαφήνειας και συστηματικής συνέπειας, θα ήταν σκόπιμο η δυνατότητα ανάκτησης εξόδων να συνδέεται με την επιβολή διοικητικού προστίμου σύμφωνα με το άρθρο 99 του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1689.
Περαιτέρω, προτείνεται η ανάκτηση εξόδων να περιοριστεί αποκλειστικά σε δαπάνες που είναι αναγκαίες, εύλογες, ειδικά τεκμηριωμένες και άμεσα συνδεόμενες με τη συγκεκριμένη διαπιστωθείσα μη συμμόρφωση. Επιπλέον, η σχετική υποχρέωση θα ήταν σκόπιμο να επιβάλλεται μόνο κατόπιν διαπίστωσης της μη συμμόρφωσης και επιβολής διοικητικού προστίμου, να συνοδεύεται από προηγούμενη αναλυτική γνωστοποίηση των προς ανάκτηση εξόδων και του τρόπου υπολογισμού τους και να παρέχεται στον ενδιαφερόμενο φορέα η δυνατότητα υποβολής αντιρρήσεων. Περαιτέρω, θα μπορούσε να εξεταστεί η πρόβλεψη ανώτατου ορίου στα ανακτώμενα έξοδα, προς ενίσχυση της αναλογικής εφαρμογής της διάταξης.
Τέλος, οι κατηγορίες εξόδων που παραπέμπουν στο γενικό πλαίσιο εποπτείας προϊόντων θα ήταν χρήσιμο να εξειδικευθούν ως προς την εφαρμογή τους σε συστήματα τεχνητής νοημοσύνης, ιδίως όταν αυτά διατίθενται αποκλειστικά ως λογισμικό ή ως υπηρεσία και δεν συνδέονται με φυσικά προϊόντα ή με δαπάνες αποθήκευσης και διαχείρισης προϊόντων. Η σχετική αποσαφήνιση θα συνέβαλλε στην ομοιόμορφη εφαρμογή της διάταξης και στον σαφέστερο προσδιορισμό των ανακτώμενων εξόδων.
Προτεινόμενη ενδεικτική διατύπωση της παρ. 1 (με την επιφύλαξη περαιτέρω νομοτεχνικής επεξεργασίας και ενσωμάτωσης των ανωτέρω παρατηρήσεων):
Σε περίπτωση επιβολής διοικητικού προστίμου σύμφωνα με το άρθρο 99 του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1689 σε φορέα εκμετάλλευσης ΤΝ, η Α.Π.Δ.Π.Χ. και οι αρχές εποπτείας της αγοράς της παρ. 2 του άρθρου 3 δύνανται να απαιτήσουν από τον ως άνω φορέα την ανάκτηση εξόδων εποπτείας μόνο εφόσον τα έξοδα αυτά είναι αναγκαία, εύλογα, ειδικά τεκμηριωμένα και άμεσα συνδεόμενα με τη συγκεκριμένη διαπιστωθείσα μη συμμόρφωση. Η σχετική υποχρέωση επιβάλλεται μόνο κατόπιν διαπίστωσης της μη συμμόρφωσης και επιβολής διοικητικού προστίμου, προηγούμενης αναλυτικής γνωστοποίησης των σχετικών εξόδων και του τρόπου υπολογισμού τους προς τον ενδιαφερόμενο φορέα και παροχής δυνατότητας υποβολής αντιρρήσεων. Σε κάθε περίπτωση, τα ανακτώμενα έξοδα δεν δύνανται να υπερβαίνουν το πενήντα τοις εκατό (50%) του ποσού του επιβληθέντος προστίμου.
Η ανάκτηση εξόδων εποπτείας πρέπει να εφαρμόζεται με αναλογικότητα και σαφή κριτήρια
Η δυνατότητα ανάκτησης των εξόδων εποπτείας από τον φορέα εκμετάλλευσης ΤΝ είναι κατανοητή, ιδίως όταν έχει διαπιστωθεί παράβαση και οι αρμόδιες αρχές έχουν επιβαρυνθεί με σημαντικό κόστος για δοκιμές, ελέγχους, αποθήκευση ή άλλα αναγκαία μέτρα.
Ωστόσο, η διάταξη πρέπει να εφαρμοστεί με τρόπο αναλογικό και προβλέψιμο. Το κόστος εποπτείας δεν πρέπει να μετατραπεί σε πρόσθετη και αόριστη οικονομική κύρωση, ιδίως για μικρομεσαίες επιχειρήσεις, startups, πανεπιστήμια, ερευνητικά σχήματα ή φορείς που ενήργησαν καλόπιστα και συνεργάστηκαν με τις αρχές.
Προτείνεται να προβλεφθεί ότι η ανάκτηση εξόδων θα γίνεται μόνο όταν έχει διαπιστωθεί παράβαση με ειδικά αιτιολογημένη απόφαση και ότι το ύψος των εξόδων θα πρέπει να είναι τεκμηριωμένο, αναλογικό και συνδεδεμένο αποκλειστικά με τις αναγκαίες ενέργειες της αρχής.
Επιπλέον, θα πρέπει ο υπόχρεος φορέας να ενημερώνεται με σαφήνεια για το είδος των εξόδων, τον τρόπο υπολογισμού τους και τη δυνατότητα αμφισβήτησής τους. Δεν αρκεί μια γενική αναφορά σε έξοδα εποπτείας. Χρειάζεται αναλυτική τεκμηρίωση, ώστε να υπάρχει διαφάνεια και δικαίωμα αποτελεσματικής άμυνας.
Προτείνεται ειδικότερα:
α) να προβλεφθούν σαφή κριτήρια υπολογισμού των εξόδων,
β) να υπάρχει υποχρέωση αναλυτικής τεκμηρίωσης,
γ) να λαμβάνεται υπόψη το μέγεθος και η οικονομική δυνατότητα του φορέα,
δ) να προβλέπεται ειδική μεταχείριση για ΜΜΕ, startups και ερευνητικούς φορείς,
ε) να υπάρχει δυνατότητα αμφισβήτησης ή επανεξέτασης του ύψους των εξόδων,
στ) να μη λειτουργεί η ανάκτηση εξόδων ως δεύτερη κύρωση πέραν του διοικητικού προστίμου.
Η εποπτεία πρέπει να είναι αποτελεσματική, αλλά και δίκαιη. Αν το κόστος εποπτείας γίνει απρόβλεπτο ή υπερβολικό, μπορεί να αποθαρρύνει την καινοτομία και τη συνεργασία με τις αρχές. Για τον λόγο αυτό, το άρθρο 18 πρέπει να ενισχυθεί με σαφείς εγγυήσεις αναλογικότητας, διαφάνειας και τεκμηρίωσης.