Αρχική 5η Έκθεση Παρακολούθησης της Ψηφιακής Προσβασιμότητας Ιστοτόπων & Εφαρμογών για φορητές συσκευές των Δημόσιων Φορέων & Οργανισμών στην ΕλλάδαΈκθεση Παρακολούθησης της Ψηφιακής Προσβασιμότητας Ιστοτόπων & Εφαρμογών για φορητές συσκευές των Δημόσιων Φορέων & Οργανισμών στην Ελλάδα – 5η περίοδος παρακολούθησης: 1 ΙΑΝ 2025 – 22 ΔΕΚ 2025
Έκθεση Παρακολούθησης της Ψηφιακής Προσβασιμότητας Ιστοτόπων & Εφαρμογών για φορητές συσκευές των Δημόσιων Φορέων & Οργανισμών στην Ελλάδα – 5η περίοδος παρακολούθησης: 1 ΙΑΝ 2025 – 22 ΔΕΚ 2025
- 9 ΣχόλιαΈκθεση Παρακολούθησης της Ψηφιακής Προσβασιμότητας Ιστοτόπων & Εφαρμογών για φορητές συσκευές των Δημόσιων Φορέων & Οργανισμών στην Ελλάδα – 5η περίοδος παρακολούθησης: 1 ΙΑΝ 2025 – 22 ΔΕΚ 2025
Πλοήγηση στη Διαβούλευση
Αναρτήθηκε
16 Ιουνίου 2026, 19:30
Ανοικτή σε Σχόλια έως
30 Ιουνίου 2026, 19:30
Εργαλεία
Εκτύπωση Εξαγωγή Σχολίων σε
Στατιστικά
9 Σχόλια 9 Σχόλια επι της Διαβούλευσης 3650 - Όλα τα ΣχόλιαΌλες οι Διαβουλεύσεις
- Ολοκλήρωση της κτηματογράφησης, απλοποίηση διαδικασιών, χρήση τεχνητής νοημοσύνης και διατάξεις για τη λειτουργία του ν.π.δ.δ. «Ελληνικό Κτηματολόγιο», λοιπές διατάξεις του Υπουργ...
- Μέτρα εφαρμογής του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1689 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 13ης Ιουνίου 2024...
- 5η Έκθεση Παρακολούθησης της Ψηφιακής Προσβασιμότητας Ιστοτόπων & Εφαρμογών για φορητές συσκευές των Δημόσιων Φορέων & Οργανισμών στην Ελλάδα
- ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΝΝΟΜΗ ΤΑΞΗ ΤΟΥ ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΟΥ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ (ΕΕ) 2022/1463 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΩΝ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΩΝ ΤΟΥ ΤΕΧΝΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΔΙΑΣΥ...
- ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΨΗΦΙΑΚΗΣ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΜΕ ΤΙΤΛΟ «Ίδρυση Ελληνικού Εργοστασίου Τεχνητής Νοημοσύνης – Συνεποπτεία της Η.Δ.Υ.Κ.Α. Μ.Α.Ε. από τα Υπουργεία Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Υγείας»
- Δημόσια ηλεκτρονική διαβούλευση για το σχέδιο νόμου του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης με τίτλο: «Ψηφιακή ενίσχυση της οδικής ασφάλειας και λοιπές διατάξεις»
- Μέτρα εφαρμογής του Κανονισμού (ΕΕ) 2022/868 (πράξη για τη διακυβέρνηση δεδομένων)- Ορισμός αρμόδιας αρχής για την εφαρμογή του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/903...
- Ενσωμάτωση της Οδηγίας (ΕΕ) 2022/2555 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 14ης Δεκεμβρίου 2022, σχετικά με...
- Λήψη μέτρων για την εφαρμογή του Κανονισμού (ΕΕ) 2022/2065 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 19ης Οκτωβρίου 2022
- Εθνική Αρχή Κυβερνοασφάλειας και λοιπές διατάξεις του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης




Θα ήθελα να καταθέσω τα ακόλουθα σχόλια:
1. Η Έκθεση επισημαίνει ότι σημαντικά ποσοστά αποκλίσεων εντοπίζονται στη χρηστικότητα (περίπου 28%) και στην αντιληπτικότητα του περιεχομένου. Θεωρώ πολύ σημαντικό να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση όχι μόνο στη συμμόρφωση, αλλά και στην καθημερινή εμπειρία χρήσης. Η έλλειψη ενιαίου σχεδιασμού μεταξύ διαφορετικών sites και εφαρμογών του Δημοσίου δημιουργεί σύγχυση. Βασικά στοιχεία όπως π.χ. τα κουμπιά «Ακύρωση» και «ΟΚ», πλοήγηση, φόρμες κλπ. εμφανίζονται σε διαφορετικά σημεία ή με διαφορετική λογική. Για άτομα με χαμηλή όραση ή άλλες αναπηρίες, η προβλεψιμότητα και η ομοιομορφία είναι κρίσιμη προϋπόθεση.
Υπάρχει πρόβλεψη για ενιαία πρότυπα σχεδιασμού στο Δημόσιο;
Προβλέπεται καθοδήγηση για την ομοιόμορφη τοποθέτηση και λειτουργία βασικών στοιχείων;
2. Η Έκθεση βασίζεται σε δοκιμές συμμόρφωσης με WCAG και σε εργαλεία που κάνουν κυρίως αυτόματους ελέγχους, από ότι καταλαβαίνω. Όμως, η πραγματική εμπειρία χρήσης δεν μπορεί να αποτυπωθεί πλήρως μόνο με τεχνικούς ελέγχους. Ως πολίτης θεωρώ ιδιαίτερα σημαντικό και νομίζω αποτυπώνεται και σε όλη τη νομοθεσία που περιγράφετε να πραγματοποιούνται δοκιμές με άτομα με αναπηρία, με πραγματικά σενάρια χρήσης (π.χ. συμπλήρωση αίτησης, πλοήγηση υπηρεσίας).Η εμπειρία των χρηστών φέρνει πάντα στην επιφάνεια ζητήματα που δεν ανιχνεύονται τεχνικά και συμβάλλει ουσιαστικά ώστε τα sites να είναι πραγματικά χρηστικά.
Πραγματοποιήθηκαν τέτοιες δοκιμές στην παρούσα περίοδο;
Αν όχι, υπάρχει πρόβλεψη να ενταχθούν συστηματικά στις επόμενες αξιολογήσεις;
3. Η Έκθεση αναφέρει ότι οι αρχές WCAG περιλαμβάνουν τη συμβατότητα με υποστηρικτικές τεχνολογίες, ωστόσο δεν εντοπίζεται σαφής αναφορά σε πρακτικούς ελέγχους π.χ. με screen readers. Δεδομένου ότι η «στιβαρότητα» και η συμβατότητα αποτελούν βασική αρχή και ότι τα εργαλεία που χρησιμοποιήθηκαν είναι κυρίως αυτοματοποιημένα, είναι κρίσιμο να αξιολογείται και η πραγματική χρήση μέσω screen readers (π.χ. NVDA, JAWS, VoiceOver).
Έγιναν δοκιμές με screen readers στο πλαίσιο ελέγχων, ανεξαρτήτου τύπου ελέγχου;
Αν ναι, ποια βασικά ευρήματα προέκυψαν; Αν όχι, προγραμματίζεται η ενσωμάτωσή τους σε επόμενες περιόδους;
4. Ιδιαίτερα σημαντική είναι η προσβασιμότητα των αρχείων PDF, καθώς σε πολλές περιπτώσεις αυτά αποτελούν το τελικό και επίσημο κείμενο που λαμβάνει και χρησιμοποιεί ο πολίτης (π.χ. εγκύκλιοι, αιτήσεις, δικαιολογητικά, αποφάσεις). Σύμφωνα με τα ευρήματα της Έκθεσης, ο έλεγχος των PDF ανέδειξε εντυπωσιακά μεγάλο αριθμό παραβιάσεων κριτηρίων προσβασιμότητας. Με δεδομένο ότι τα PDF είναι συχνά το σημείο όπου “ολοκληρώνεται” η ψηφιακή εμπειρία του πολίτη, και ότι η μη προσβασιμότητά τους τα καθιστά πρακτικά μη χρησιμοποιήσιμα για άτομα με αναπηρία (ιδίως χρήστες screen readers), θεωρώ ότι να γίνουν δράσεις για αυτό.
Ποιες συγκεκριμένες δράσεις δρομολογούνται για τη βελτίωση της προσβασιμότητας των PDF (π.χ. πρότυπα, οδηγοί, υποχρεωτικά templates);
Σχετικά με τα έγγραφα που ελέγχθηκαν θα υπάρξει συστηματικός επανέλεγχος;
5. Θα ήταν πολύ χρήσιμο να δοθεί έμφαση και στην προσβασιμότητα κρίσιμων ψηφιακών υπηρεσιών που χρησιμοποιούνται ευρέως από τους πολίτες. Όπως η υποβολή φορολογικής δήλωσης, οι πλατφόρμες του Κτηματολογίου, οι υπηρεσίες κοινωνικής ασφάλισης ή επιδομάτων και γενικότερα βασικές ψηφιακές πύλες συναλλαγών με το Δημόσιο. Οι υπηρεσίες αυτές αποτελούν βασικά «εργαλεία» καθημερινής συναλλαγής με το κράτος και προϋπόθεση για την αυτόνομη διαβίωση και εξυπηρέτηση των ατόμων με αναπηρία.
Υπάρχει προτεραιοποίηση ή κατηγοριοποίηση “υψηλής σημασίας” υπηρεσιών στο πλαίσιο της παρακολούθησης;
Προβλέπεται στοχευμένος, πιο εντατικός έλεγχος για αυτές;
Εξετάζεται η υιοθέτηση προσέγγισης “accessibility by priority services” ώστε να γίνουν προσβάσιμες έστω σταδιακά οι υπηρεσίες αυτές;
Χαίρομαι πολύ που η Έκθεση τίθεται σε δημόσια διαβούλευση.
Είναι σημαντικό βήμα, καθώς η διαφάνεια σε θέματα ψηφιακής προσβασιμότητας έχει μεγάλη αξία, ιδίως για τα άτομα με αναπηρία που βασίζονται καθημερινά σε αυτές τις υπηρεσίες.
Είναι ένα μεγάλο και προσεκτικά δουλεμένο κείμενο, και φαίνεται η προσπάθεια πίσω από αυτό. Διαβάζοντάς το με ενδιαφέρον, υπήρχαν κάποια σημεία που με προβλημάτισαν λίγο, και θα ήθελα να τα μοιραστώ, με την ελπίδα να βοηθήσουν ακόμα περισσότερο στη βελτίωσή της:
1. Διαβάζοντας την ενότητα 3.3 «Δήλωση και μενού προσβασιμότητας» μπερδεύτηκα λίγο. Η Έκθεση βάζει στο ίδιο τσουβάλι δύο πράγματα που δεν είναι το ίδιο: το «μενού προσβασιμότητας» (αυτά τα κουμπάκια που βλέπουμε σε μερικούς ιστότοπους) και τη Δήλωση Προσβασιμότητας. Η Δήλωση είναι αυτή που λέει ο νόμος ότι πρέπει να υπάρχει. Το κουμπάκι/μενού δεν το ζητάει κανένας νόμος, και έχω διαβάσει ότι αρκετοί άνθρωποι με αναπηρία λένε πως αυτά τα κουμπάκια μπορεί και να τους δυσκολεύουν, αν δεν μπορούν να τα κλείσουν όταν χρησιμοποιούν τον δικό τους screen reader. Θα ήταν καλό η Έκθεση να μην τα αναφέρει σαν να είναι το ίδιο πράγμα.
2. Στην ενότητα 3.4.3 «Έλεγχος Προσβασιμότητας αρχείων pdf» αναφέρεται ένα τεράστιο νούμερο: 842.173 παραβιάσεις σε μόλις 30 αρχεία PDF. Βγάζει πάνω από 28.000 ανά αρχείο, κάτι που δεν μου φαίνεται λογικό, και δεν εξηγείται πουθενά τι ακριβώς μετράει. Θα με βοηθούσε μια εξήγηση, γιατί έτσι όπως είναι δεν καταλαβαίνω τι σημαίνει για τον απλό αναγνώστη.
3. Διαβάζοντας όλη την Έκθεση, δεν μπόρεσα να καταλάβω αν πάμε καλύτερα ή χειρότερα σε σχέση με πέρυσι, και ήλπιζα ότι αυτό θα αποτελούσε μέρος της. Δίνονται κυρίως τα νούμερα του φέτος, χωρίς σύγκριση με τα περσινά, εκτός από ένα σημείο που δεν μπόρεσα να ξαναβρώ μέσα στο κείμενο. Θα ήθελα να βλέπω κάτι σαν «πέρυσι ήμασταν εδώ, φέτος εκεί», αλλιώς δεν καταλαβαίνω αν κάτι πραγματικά αλλάζει.
Τέλος, θα ήθελα να προσθέσω ένα γενικό σχόλιο: διαβάζοντας ολόκληρο το κείμενο βρήκα αρκετά μικρά σημεία που δεν κολλάνε μεταξύ τους, προτάσεις που κόβονται στη μέση, νούμερα που δεν συμφωνούν απόλυτα. Καταλαβαίνω πόσο μεγάλο είναι το έγγραφο, αλλά μιας και είναι επίσημη Έκθεση του Υπουργείου και μας αφορά όλους, θα ήθελα να γίνει ένας τελευταίος, πιο προσεκτικός έλεγχος πριν δημοσιευτεί οριστικά.
Η Εθνική Συνομοσπονδία Ατόμων με Αναπηρία (Ε.Σ.Α.μεΑ.) καταρχάς χαιρετίζει το γεγονός ότι η εν λόγω Έκθεση τίθεται σε δημόσια διαβούλευση, καθώς αντίστοιχη διαδικασία δεν ακολουθήθηκε κατά τις τρεις προηγούμενες περιόδους παρακολούθησης, παρά τις προβλέψεις της παρ. 8 του άρθρου 47 του ν. 4727/2020. Η παράλειψη αυτή στέρησε από τη Συνομοσπονδία, αλλά και από άλλους ενδιαφερόμενους φορείς, τη δυνατότητα να διατυπώσουν τις διαπιστώσεις και τις προτάσεις τους επί των ευρημάτων και των συμπερασμάτων των σχετικών Εκθέσεων, συμβάλλοντας στην αποτελεσματικότερη εφαρμογή του ισχύοντος θεσμικού πλαισίου.
Η παρέμβασή μας διαρθρώνεται σε δύο ενότητες:
Α) Διαπιστώσεις και προτάσεις ανά ενότητα της Έκθεσης, και
Β) Γενικότερα σχόλια και προτάσεις.
Α. Διαπιστώσεις και προτάσεις ανά ενότητα της Έκθεσης
Α1. Ενότητες «Συνοπτική παρουσίαση της Έκθεσης» και «4. Συμπεράσματα-Επόμενα βήματα»
Στις ενότητες «Συνοπτική παρουσίαση της Έκθεσης» και «4. Συμπεράσματα-Επόμενα βήματα», διαπιστώνουμε ότι η Έκθεση παρουσιάζει συγκεντρωτικά ποσοστά παραβιάσεων ανά κριτήριο συμμόρφωσης, δίχως να αναφέρει: i) πόσοι ιστότοποι συμμορφώνονται πλήρως με το επίπεδο ΑΑ και πόσοι δεν συμμορφώνονται και ii) πόσες εφαρμογές συμμορφώνονται πλήρως με τις απαιτήσεις του ισχύοντος θεσμικού πλαισίου και πόσες δεν συμμορφώνονται. Θεωρούμε ότι η παράθεση των συγκεκριμένων στοιχείων είναι απολύτως αναγκαία, καθώς μόνο μέσω αυτών μπορεί να αποτυπωθεί το ποσοστό συμμόρφωσης των δημόσιων φορέων και οργανισμών με τις απαιτήσεις της ισχύουσας νομοθεσίας.
Για τον λόγο αυτό, προτείνουμε να συμπεριληφθεί σε μια από τις αντίστοιχες ενότητες της έκθεσης αναφορά σχετικά με το πλήθος/ποσοστό των ιστοτόπων και εφαρμογών για φορητές συσκευές στους οποίους εντοπίστηκε έστω και ένα σφάλμα συμμόρφωσης, δηλαδή που ΔΕΝ συμμορφώνονται πλήρως με τις απαιτήσεις του ισχύοντος θεσμικού πλαισίου. Ιδιαίτερα χρήσιμο θα ήταν τα στοιχεία αυτά να παρουσιάζονται ανά κατηγορία φορέων (π.χ. Υπουργεία, Περιφέρειες, Δήμοι, Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα, Νοσοκομεία κ.λπ.) ή ανά επίπεδο διοίκησης, όπως στον Πίνακα της ενότητας 2.2 «Επιλογή του δείγματος απλουστευμένης παρακολούθησης ιστότοπων» της Έκθεσης, ώστε να καθίσταται δυνατή η εξαγωγή συμπερασμάτων ως προς το ποσοστό συμμόρφωσης ανά κατηγορία φορέα/επίπεδο διοίκησης, συμβάλλοντας, παράλληλα, στον σχεδιασμό και την υλοποίηση στοχευμένων διορθωτικών παρεμβάσεων.
Επιπρόσθετα, στις ίδιες ενότητες αναφέρεται για τους ιστοτόπους ότι «μόλις το 21% διέθετε τόσο μενού προσβασιμότητας όσο και σχετική δήλωση […] περίπου το 80% δεν συμμορφώθηκε με την υποχρέωση δημοσίευσης Δήλωσης Προσβασιμότητας». Η διατύπωση αυτή συγχέει μια προαιρετική τεχνική λειτουργία (μενού προσβασιμότητας) με υποχρεώσεις που απορρέουν από το ισχύον θεσμικό πλαίσιο. Το μενού προσβασιμότητας δεν αποτελεί κριτήριο συμμόρφωσης σύμφωνα με τον ν. 4727/2020, την Οδηγία (ΕΕ) 2016/2102 ή το πρότυπο EN 301 549, ενώ η Δήλωση Προσβασιμότητας αποτελεί ρητή και δεσμευτική υποχρέωση των δημόσιων φορέων. Επιπρόσθετα, το Ευρωπαϊκό Φόρουμ Ατόμων με Αναπηρία (European Disability Forum-EDF) -το οποίο εκπροσωπεί πάνω από 100 εκατομμύρια άτομα με αναπηρία στον διάλογο με τα θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του οποίου η Ε.Σ.Α.μεΑ. αποτελεί ιδρυτικό μέλος- και η Διεθνής Ένωση Επαγγελματιών Προσβασιμότητας (International Association of Accessibility Professionals), σε κοινή δήλωση που εξέδωσαν τον Μάιο του 2023, επισημαίνουν ότι τα «accessibility overlays» δεν καθιστούν έναν ιστότοπο «προσβάσιμο ή συμμορφούμενο με την ευρωπαϊκή νομοθεσία για την προσβασιμότητα», και ότι «ενδέχεται να παρεμβαίνουν στη λειτουργία άλλων τεχνολογιών που χρησιμοποιούν τα άτομα με αναπηρία για την πρόσβαση σε ψηφιακό περιεχόμενο, δηλαδή των λεγόμενων υποστηρικτικών τεχνολογιών (assistive technologies)».
Στο πλαίσιο αυτό, κρίνεται σκόπιμο να επισημανθεί ότι η ουσιαστική προσβασιμότητα επιτυγχάνεται πρωτίστως μέσω του σχεδιασμού και της ανάπτυξης των ιστοτόπων με βάση τις αρχές της προσβασιμότητας (“accessibility by design”), όπως αυτές αποτυπώνονται στο ισχύον εναρμονισμένο πρότυπο. Οι εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές και οδηγίες καθορίζουν ότι η συμμόρφωση προκύπτει από τη δομή και τον κώδικα του ίδιου του περιεχομένου/ιστοτόπου. Η προσέγγιση αυτή, η οποία ενσωματώνει τις απαιτήσεις προσβασιμότητας απευθείας από το στάδιο του σχεδιασμού στο επίπεδο ανάπτυξης του κώδικα των ιστοτόπων (και όχι μέσω πρόσθετων εργαλείων διεπαφής) και με σωστή δομή, διασφαλίζει τη διαλειτουργικότητα με τις ποικίλες υποστηρικτικές τεχνολογίες και την ουσιαστική, οριζόντια και βιώσιμη συμμόρφωση με το θεσμικό πλαίσιο.
Α2. Ενότητα «Εισαγωγή»
Στην ενότητα «Εισαγωγή» διαπιστώνεται σφάλμα ως προς την παρουσίαση των τεσσάρων Αρχών Προσβασιμότητας. Ειδικότερα, η 4η Αρχή αναφέρεται εκ παραδρομής ως «Χρηστικότητα», η οποία έχει ήδη παρατεθεί ως 2η Αρχή, αντί της ορθής Αρχής «Στιβαρότητα». Προτείνεται η διόρθωση της σχετικής αναφοράς.
Α3. Ενότητα «2.2 Επιλογή του δείγματος απλουστευμένης παρακολούθησης Ιστοτόπων»
Στην ενότητα «2.2 Επιλογή του δείγματος απλουστευμένης παρακολούθησης Ιστοτόπων» αναφέρεται ότι «συμπεριλήφθηκαν δοκιμές για καθεμία από τις απαιτήσεις κατανοησιμότητας και στιβαρότητας». Δεδομένου ότι οι Αρχές της Προσβασιμότητας περιλαμβάνουν επίσης την «Αντιληπτικότητα» και τη «Χρηστικότητα», παρακαλούμε όπως το συγκεκριμένο σημείο συμπληρωθεί αναλόγως.
Α4. Ως προς τον Ποιοτικό Προσδιορισμό Δείγματος
Στην ενότητα «2.3 Ποιοτικός Προσδιορισμός Δείγματος», το παρακάτω να τροποποιηθεί ως ακολούθως: «Λαμβάνοντας υπόψη τις προτάσεις των εμπλεκόμενων οργανισμών σχετικά με προσβασιμότητα (εθνικούς ενδιαφερόμενους φορείς, την Ε.Σ.Α.μεΑ., το Συνήγορο του Πολίτη και την Εθνική Αρχή Προσβασιμότητας), πραγματοποιήθηκε μία ποιοτική ανάλυσή του σε τομείς πολιτικής όπως παρουσιάζονται κάτωθι, με σκοπό την στόχευση τομέων άμεσου ενδιαφέροντος ατόμων με αναπηρία», δεδομένου ότι με το υπ. αριθ. 34226 ΕΞ2025/23.10.2025 έγγραφό σας μας προσκαλέσατε να συμβάλλουμε στην κατάρτιση του απαιτούμενου δείγματος δημόσιων ιστοτόπων και εφαρμογών για φορητές συσκευές στο πλαίσιο της 5ης περιόδου παρακολούθησης της συμμόρφωσής τους.
Α5. Ενότητα «3.3 Δήλωση και μενού προσβασιμότητας»
Στην Ενότητα «3.3 Δήλωση και μενού προσβασιμότητας» διαπιστώνεται ασάφεια ως προς τα παρατιθέμενα στοιχεία. Ειδικότερα, η αναφορά ότι το 21% των ιστοτόπων διέθετε τόσο μενού όσο και δήλωση προσβασιμότητας δεν είναι συμβατή με τη διαπίστωση ότι μόλις το 20% των ιστοτόπων διέθετε δήλωση προσβασιμότητας. Συνεπώς, είτε πρόκειται για εκ παραδρομής σφάλμα που πρέπει να διορθωθεί είτε απαιτείται περαιτέρω διευκρίνιση.
Επιπρόσθετα, σε σχέση με τους ιστοτόπους που διέθεταν δήλωση προσβασιμότητας, δεν αναφέρεται στην Έκθεση εάν διενεργήθηκαν έλεγχοι ως προς τα ακόλουθα:
α) την ύπαρξή της στην αρχική σελίδα του ιστοτόπου, και κατά προτίμηση στο footer κάθε σελίδας, δεδομένου ότι στην αιτιολογική σκέψη 4 της Εκτελεστικής Απόφασης (ΕΕ) 2018/1523 αναφέρεται ότι «[…] Για να διασφαλίζεται η εύκολη πρόσβαση στη δήλωση προσβασιμότητας, τα κράτη μέλη θα πρέπει να μεριμνούν ώστε οι οργανισμοί του δημόσιου τομέα να καθιστούν τις δηλώσεις τους προσβάσιμες από κάθε ιστοσελίδα του ιστότοπου. Οι δηλώσεις μπορούν επίσης να διατίθενται στην ίδια την εφαρμογή για φορητές συσκευές […]» καθώς και τη διάθεσή της σε προσβάσιμη και μηχαναγνώσιμη μορφή, λαμβανομένου υπόψη ότι στην αιτιολογική σκέψη (5) της Εκτελεστικής Απόφασης (ΕΕ) 2018/1523 αναφέρεται ότι «[…] Για την αύξηση της ευρεσιμότητας και της προσβασιμότητας, καθώς και για τη διευκόλυνση της επαναχρησιμοποίησης των παρατιθέμενων πληροφοριών, η δήλωση προσβασιμότητας θα πρέπει να καθίσταται διαθέσιμη, κατά περίπτωση, σε μηχαναγνώσιμο μορφότυπο όπως αναφέρεται στην οδηγία 2003/98/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου».
β) την επικαιροποίησή της, σύμφωνα με τα οριζόμενα i) στην παρ. 1 του άρθρου 42 του ν. 4727/2020, στην οποία προβλέπεται ότι οι οργανισμοί του δημόσιου τομέα οφείλουν να επικαιροποιούν τη δήλωση προσβασιμότητας χωρίς καθυστέρηση μετά από κάθε ουσιώδη μεταβολή και, σε κάθε περίπτωση, σε ετήσια βάση, και ii) στην αιτιολογική σκέψη (3) της της Εκτελεστικής Απόφασης (ΕΕ) 2018/1523, στην οποία αναφέρεται ότι «Τα κράτη μέλη ενθαρρύνονται να διασφαλίζουν ότι οι οργανισμοί του δημόσιου τομέα επανεξετάζουν και επικαιροποιούν τις οικείες δηλώσεις προσβασιμότητας σε τακτική και τουλάχιστον ετήσια βάση».
γ) την ύπαρξη συνδέσμου προς τον μηχανισμό ενημέρωσης και υποβολής παρατηρήσεων, όπως προβλέπεται στην παρ. 4 του άρθρου 42 και στην παρ.1 του άρθρου 45 του ν. 4727/2020.
Σημειώνεται ότι στην αντίστοιχη Έκθεση για την 4η περίοδο παρακολούθησης (Δεκέμβριος 2023 – Δεκέμβριος 2024) περιλαμβάνονταν αναφορά στα αποτελέσματα των ελέγχων ως προς τα σημεία α) και β).
Δεδομένου ότι η μη εξέταση των προαναφερθέντων στοιχείων δεν επιτρέπει την εξαγωγή αξιόπιστων συμπερασμάτων ως προς το πραγματικό ποσοστό συμμόρφωσης των υπόχρεων φορέων και οργανισμών, θεωρούμε αναγκαίο να συμπεριληφθούν στην Έκθεση τα αποτελέσματα και των ως άνω προτεινόμενων ελέγχων.
Περαιτέρω, το γεγονός ότι μόλις το 20% των εξετασθέντων ιστοτόπων διέθετε δήλωση προσβασιμότητας, αναδεικνύει εκτεταμένη μη συμμόρφωση των δημόσιων φορέων. Το εύρημα αυτό θα πρέπει να προβληματίσει σοβαρά το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης και να οδηγήσει στην άμεση λήψη αποτελεσματικών μέτρων για την καθολική συμμόρφωση των υπόχρεων φορέων με τις απαιτήσεις του νομοθετικού πλαισίου.
Α6. Ενότητα «3.4.3 Έλεγχος προσβασιμότητας αρχείων pdf»
Στην Ενότητα «3.4.3 Έλεγχος Προσβασιμότητας αρχείων PDF», αναφέρεται ότι εντοπίστηκαν 842.173 παραβιάσεις σε δείγμα μόλις 30 αρχείων PDF, αριθμός που αντιστοιχεί κατά μέσο όρο σε περισσότερες από 28.000 παραβιάσεις ανά αρχείο. Προτείνουμε να αποσαφηνιστεί η μονάδα μέτρησης του εργαλείου που χρησιμοποιήθηκε με αναφορά του συνολικού όγκου ελεγχθέντος περιεχομένου, και παράθεση αντίστοιχου μεγέθους από προηγούμενη περίοδο για λόγους συγκρισιμότητας.
Β. Γενικότερα σχόλια και προτάσεις
Πέραν των ελάχιστων απαιτήσεων που προβλέπονται στο Κεφάλαιο Η του ν.4727/2020 και στην «Εκτελεστική Απόφαση (ΕΕ) 2018/1524 της Επιτροπής της 11ης Οκτωβρίου 2018 για τον καθορισμό μεθοδολογίας παρακολούθησης και τη θέσπιση ρυθμίσεων σχετικά με την υποβολή εκθέσεων από τα κράτη μέλη σύμφωνα με την οδηγία (ΕΕ) 2016/2102 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την προσβασιμότητα των ιστότοπων και των εφαρμογών για φορητές συσκευές των οργανισμών του δημόσιου τομέα», ιδιαίτερα χρήσιμο θα ήταν να περιληφθούν στην Έκθεση και πρόσθετα στοιχεία που να επιτρέπουν την πληρέστερη αποτύπωση της πραγματικής κατάστασης, ενισχύοντας τη διαφάνεια, τη λογοδοσία και τη δυνατότητα αξιολόγησης του βαθμού συμμόρφωσης των δημόσιων φορέων και οργανισμών με το υφιστάμενο θεσμικό πλαίσιο. Ειδικότερα, προτείνουμε να συμπεριληφθεί:
• Συγκριτική αξιολόγηση των αποτελεσμάτων της τρέχουσας περιόδου παρακολούθησης σε σχέση με τις προηγούμενες περιόδους, προκειμένου να διαπιστωθεί εάν παρατηρείται βελτίωση ή επιδείνωση του ποσοστού συμμόρφωσης των δημόσιων φορέων και οργανισμών.
•Δεδομένα σχετικά με τη λειτουργία του μηχανισμού ενημέρωσης και υποβολής παρατηρήσεων του άρθρου 45 του ν. 4727/2020, όπως ο αριθμός των παρατηρήσεων και αιτημάτων ενημέρωσης που υποβλήθηκαν, ο βαθμός και ο χρόνος ανταπόκρισης των αρμόδιων φορέων, καθώς και ο αριθμός των περιπτώσεων στις οποίες οι ενδιαφερόμενοι προσέφυγαν στον Συνήγορο του Πολίτη λόγω μη ικανοποιητικής ανταπόκρισης ή μη συμμόρφωσης με τις προβλεπόμενες υποχρεώσεις. Άλλωστε, στο άρθρο 62 του ν. 4488/2017 προβλέπεται η συλλογή και τήρηση επιμέρους στατιστικών στοιχείων από τα διοικητικά όργανα και τις αρχές ως προς τους τομείς ευθύνης τους για θέματα αναπηρίας.
•Αναφορά στις ενέργειες στις οποίες προβαίνει το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης στις περιπτώσεις που διαπιστώνεται μη συμμόρφωση των δημόσιων φορέων και οργανισμών με τις απαιτήσεις της νομοθεσίας για την ψηφιακή προσβασιμότητα, καθώς και σχετικά με την αποτελεσματικότητα των ενεργειών αυτών ως προς την αποκατάσταση των διαπιστωμένων παραβιάσεων, λαμβανομένων υπόψη των υποχρεώσεων που απορρέουν την παρ. 2 του άρθρο 64 του ν. 4488/2017 για τη διασφάλιση της ισότιμης πρόσβασης των ατόμων με αναπηρία στο ηλεκτρονικό περιβάλλον.
•Η τελική Έκθεση να παραχθεί σε προσβάσιμη μορφή, όπως ορίζει το άρθρο 8 της Εκτελεστικής Απόφασης (ΕΕ) 2018/1524.
Ευελπιστούμε ότι οι εύλογες και τεκμηριωμένες προτάσεις μας θα ληφθούν υπόψη, συμβάλλοντας στην περαιτέρω ενίσχυση του συστήματος παρακολούθησης και εφαρμογής του πλαισίου ψηφιακής προσβασιμότητας στη χώρα.
Καλησπέρα,
Εργάζομαι σε φορέα που έχει ελεγχθεί σε προηγούμενες περιόδους παρακολούθησης, και έχω παρακολουθήσει και το σχετικό σεμινάριο του ΕΚΔΔΑ για την προσβασιμότητα. Θεωρώ θετικό το γεγονός ότι η Έκθεση τίθεται σε δημόσια διαβούλευση, καθώς αυτό επιτρέπει σε όσους έχουν εμπειρία από τη διαδικασία να συμβάλουν με παρατηρήσεις. Καταθέτω παρακάτω μερικά σημεία που εντόπισα, με στόχο τη βελτίωση της Έκθεσης:
1. Πού ακριβώς γράφει ο νόμος ότι πρέπει να υπάρχει μενού προσβασιμότητας;
Κοίταξα τον ν. 4727/2020, την Οδηγία (ΕΕ) 2016/2102 και την Εκτελεστική Απόφαση (ΕΕ) 2018/1524, και δεν βρήκα πουθενά να αναφέρεται κάτι τέτοιο. Η μόνη υποχρέωση που βλέπω να αναφέρεται ρητά είναι η Δήλωση Προσβασιμότητας. Αν υπάρχει κάποια διάταξη που μου διαφεύγει, θα ήθελα να μου την υποδείξετε.
Αξίζει να σημειωθεί ότι, απ’ όσο γνωρίζω, η σχετική συζήτηση πάει μάλλον προς την αντίθετη κατεύθυνση: το European Disability Forum έχει δηλώσει ότι αυτά τα εργαλεία δεν καθιστούν έναν ιστότοπο προσβάσιμο, και μπορεί ακόμα και να εμποδίσουν τις υποστηρικτικές τεχνολογίες που χρησιμοποιεί κάποιος χρήστης.
Επίσης, στην προηγούμενη (4η) Έκθεση, το μενού αναφερόταν σαν κάτι αμφισβητούμενο, προς προσοχή. Φέτος φαίνεται να συνδέεται πλέον με τη συμμόρφωση. Θα ήθελα να ρωτήσω γιατί άλλαξε αυτή η παρουσίαση.
2. Στην ενότητα 9.2 «Δραστηριότητες επιμόρφωσης και κατάρτισης», στο σημείο που αναφέρεται το πρόγραμμα του ΕΚΔΔΑ για την προσβασιμότητα: σε αυτό το σεμινάριο, που είχα παρακολουθήσει, διδαχτήκαμε ότι το μενού/widget προσβασιμότητας δεν πρέπει να υπολογίζεται ως στοιχείο συμμόρφωσης. Στην Έκθεση όμως, στην ενότητα 3.3, φαίνεται να γίνεται ακριβώς αυτό, να συνυπολογίζεται μαζί με τη Δήλωση Προσβασιμότητας. Θα ήθελα να ρωτήσω αν αυτό σημαίνει ότι έχει αλλάξει η αντιμετώπιση αυτή στο μεταξύ, και στο ίδιο το διδακτικό υλικό. Αν όντως έχει αλλάξει, θα έπρεπε να ενημερωθούν σχετικά τόσο οι φορείς, όσο και όλοι οι εκπαιδευόμενοι που έχουν παρακολουθήσει το σεμινάριο, ώστε να ξέρουμε όλοι τι ισχύει τελικά.
Πολύ σημαντικά τα ευρύματα της ετήσιας αναφοράς και πολύ κατανοητά διατυπωμένα!
Λόγω της επαγγελματικής ενασχόλησης της εταιρίας, στην οποία εργάζομαι, με τα ψηφιακά έγγραφα (PDF) σε προσβάσιμη μορφή, θα ήθελα να σχολιάσω τα πιο κάτω:
1. Θεωρώ το δείγμα των 30 αρχείων που ελέγχθηκαν πολύ μικρό με κίνδυνο να μην είναι αντιπροσωπευτικό.
Καλό θα ήταν να αναφερθεί αν τα έγγραφα που ελέγθηκαν είναι γενικής φύσης ή εξατομικευμένα
2. Η αποτύπωση των χαρακτηριστικών των προσβάσιμων ψηφιακών εγγράφων είναι σαφής και συνοπτική. Αν το πλήθος των 842.173 παραβιάσεων των κριτηρίων προσβασιμότητας αφορά τα 30 αρχεία του δείγματος, τότε δεν υφίστανται προσβάσιμα ψηφιακά έγγραφα. Δυστυχώς αυτό αποτελεί και δική μας διαπίστωση.
3. Θα πρότεινα η έκθεση να εμπλουτισθεί ή να συνοδευθεί και με προτάσεις για την δημιουργία πιστοποιημένων προσβάσιμων ψηφιακών αρχείων, σύμφωνα με τις αρχές του WCAG 2.2 level AA όπως ορίζει η Οδηγία της ΕΕ. Ιδιαίτερα χρήσιμο θα ήταν, αυτές οι προτάσεις να παρασχεθούν σε μορφή Οδηγιών προς τους Οργανισμούς του Δημοσίου Τομέα, ώστε να επιταχυνθούν οι διαδικασίες υλοποίησης της ψηφιακής προσβασιμότητας και στα έγγραφα.
4. Είναι σημαντικό να γίνει σαφής αναφορά στην ανάγκη ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ της προσβασιμότητας των εγγράφων. Από έρευνά μας στις ιστοσελίδες των Οργανισμών, ακόμα και της Εθνικής Αρχής Προσβασιμότητας, αναρτημένα ψηφιακά έγγραφα να αναφέρονται ως προσβάσιμα αλλά να μην πιστοποιούνται σύμφωνα με τα κριτήρια του WCAG 2.2 level AA.
Ως Πληροφορικός, θα ήθελα να συγχαρώ το Υπουργείο για την προσπάθεια αυτή Παρακολούθησης και Αξιολόγησης των Ιστοτόπων και Εφαρμογών. Θα ήθελα να εστιάσω στα κριτήρια συμμόρφωσης της οδηγίας WCAG 2.1, αναφορικά με την άκριτη αντιγραφή και υιοθέτησή τους κάτι που είχε γίνει παλιότερα και με τον δείκη DESI. Χαρακτηριστικό είναι ότι οι απεικονίσεις στα διαγράμματα δεν έχουν καν μεταφραστεί στα Ελληνικά! Θα μπορούσαμε επιπλέον να προσθέσουμε επί παραδείγματι στους 4 βασικούς κανόνες και έναν κανόνα ουσιαστικότητας των ιστοτόπων ο οποίος θα καταγράφει πόσο ουσιαστικός είναι ο ιστότοπος ή η εφαρμογή. Ένα παράδειγμα είναι στον ιστότοπο της περιφέρειας Αττικής patt.gov.gr, οι ιστοσελίδες των Αντιπεριφερειαρχών (πρόσβαση από το https://www.patt.gov.gr/perifereia/dioikisi/antiperifereiarxes_2024/) δεν είναι όλες ουσιαστικές, γιατί δεν προβάλλουν όλες το έργο των Αντιπεριφερειαρχών και δεν έχουν όλες το Βιογραφικό τους. Καλή συνέχεια στο έργο σας!
**Διατήρηση και Ενίσχυση των Υποβοηθούμενων Καναλιών Πρόσβασης**
Η ψηφιακή προσβασιμότητα δεν αφορά μόνο την τεχνική συμμόρφωση των ιστοτόπων και εφαρμογών, αλλά και την πραγματική δυνατότητα όλων των πολιτών να χρησιμοποιούν τις ψηφιακές δημόσιες υπηρεσίες.
Παρά τη σημαντική πρόοδο του ψηφιακού μετασχηματισμού, εξακολουθούν να υπάρχουν πολίτες που αδυνατούν ή δυσκολεύονται να ολοκληρώσουν ψηφιακές διαδικασίες χωρίς υποστήριξη. Για τον λόγο αυτό, είναι αναγκαία η διατήρηση και ενίσχυση των υποβοηθούμενων καναλιών εξυπηρέτησης, όπως τα ΚΕΠ.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα και όχι μοναδικό, αποτελεί ο ηλεκτρονικός προγραμματισμός ραντεβού για την έκδοση δελτίου ταυτότητας. Παρότι πρόκειται για δημόσια ψηφιακή υπηρεσία που ζητείται συχνά από τους πολίτες, δεν υποστηρίζεται από τα ΚΕΠ, με αποτέλεσμα αρκετοί πολίτες να αναγκάζονται να καταφεύγουν σε ιδιώτες και να επιβαρύνονται οικονομικά για την πρόσβαση σε μια δημόσια υπηρεσία. Ομοίως και η υποβολή αίτηση για το βοήθημα ΟΠΕΚΑ σε τρίτεκνες και πολύτεκνες αγρότισσες, που για 2η χρονιά, δεν περιλαμβάνεται πλέον σε παράλληλο κανάλι εξυπηρέτησης, όπως ίσχυε στα ΚΕΠ.
Η ουσιαστική ψηφιακή προσβασιμότητα προϋποθέτει όχι μόνο προσβάσιμες ψηφιακές πλατφόρμες, αλλά και αποτελεσματικούς μηχανισμούς υποστήριξης, ώστε κανένας πολίτης να μην αποκλείεται λόγω περιορισμένων ψηφιακών δεξιοτήτων ή έλλειψης πρόσβασης στα κατάλληλα μέσα.
Αξιότιμες κυρίες, Αξιότιμοι κύριοι,
Με την ιδιότητά μου ως Εργοθεραπευτής και στέλεχος Κοινωνικής Υπηρεσίας, χαιρετίζω τη δημόσια διαβούλευση της 5ης Έκθεσης Ψηφιακής Προσβασιμότητας. Προσεγγίζοντας το ζήτημα μέσα από την καθημερινή επαφή με ευάλωτες κοινωνικές ομάδες (ΑμεΑ, ηλικιωμένους, άτομα σε συνθήκες φτώχειας), διαπιστώνεται πως η τεχνική προσβασιμότητα –παρότι απολύτως αναγκαία– αποτελεί μόνο ένα μέρος της εξίσωσης. Για να επιτευχθεί ουσιαστική **έργο-λειτουργική απόδοση** και πλήρης κοινωνική συμπερίληψη στο σύγχρονο ψηφιακό κράτος, απαιτείται η μετάβαση από τον στενό όρο της «Προσβασιμότητας» στον ευρύτερο στρατηγικό στόχο της «Ψηφιακής Συμπερίληψης».
Πέρα από τα σημαντικά τεχνικά ευρήματα της Έκθεσης (όπως η κρίσιμη έλλειψη Δηλώσεων Προσβασιμότητας και ο καθολικός αποκλεισμός στα έγγραφα PDF), είναι επιτακτική ανάγκη η Εθνική Στρατηγική να λάβει υπόψη της τις ακόλουθες ευρύτερες παραμέτρους:
**1. Απλούστευση Διαδικασιών και Διαλειτουργικότητα (Once-Only Principle)**
Η καλύτερη προσβάσιμη ψηφιακή διεπαφή είναι αυτή που ο πολίτης… δεν χρειάζεται να χρησιμοποιήσει. Οι περίπλοκες γραφειοκρατικές διαδικασίες, ακόμη και όταν ψηφιοποιούνται σωστά, παραμένουν γνωστικά μη-προσβάσιμες. Πρέπει να δοθεί απόλυτη προτεραιότητα στη διαλειτουργικότητα των μητρώων. Όταν οι κρατικές υπηρεσίες αντλούν αυτόματα τα δεδομένα (π.χ. ποσοστά αναπηρίας από το ΚΕΠΑ, εισοδηματικά κριτήρια, πιστοποιητικά οικογενειακής κατάστασης), ο ωφελούμενος απαλλάσσεται από το γνωστικό, τεχνικό και ψυχολογικό βάρος της συλλογής και επισύναψης ψηφιακών δικαιολογητικών, μειώνοντας δραστικά την πιθανότητα αποκλεισμού του από κρίσιμα κοινωνικά επιδόματα και προγράμματα.
**2. Ψηφιακός Αναλφαβητισμός και Ανάγκη Στοχευμένης Εκπαίδευσης**
Ένας πλήρως προσβάσιμος ιστότοπος παραμένει άχρηστος για τον πολίτη που στερείται βασικών ψηφιακών δεξιοτήτων. Είναι αναγκαίο να θεσμοθετηθούν προγράμματα απόκτησης ψηφιακών δεξιοτήτων ειδικά σχεδιασμένα για τρίτη ηλικία και ΑμεΑ, με τη συνδρομή επαγγελματιών (όπως οι Εργοθεραπευτές) που μπορούν να προσαρμόσουν τη διδακτική μεθοδολογία στις ιδιαίτερες μαθησιακές ή αισθητηριακές ανάγκες τους.
**3. Οικονομικό Χάσμα και Υλικοτεχνική Υποδομή (Digital Divide)**
Η πρόσβαση στο ψηφιακό κράτος προϋποθέτει πρόσβαση σε εξοπλισμό (smartphones, Η/Υ, υποστηρικτικές τεχνολογίες) και συνδέσεις ευρυζωνικού διαδικτύου. Για τις οικογένειες που διαβιούν κάτω από το όριο της φτώχειας, αυτό το κόστος είναι απαγορευτικό. Η Πολιτεία οφείλει να εξετάσει την παροχή «ψηφιακών κουπονιών» (vouchers) επιδότησης εξοπλισμού και συνδέσεων, στοχευμένα για άτομα με αναπηρία και ευάλωτα νοικοκυριά, ώστε η ψηφιακή μετάβαση να μην μετατραπεί σε ταξικό προνόμιο.
**4. Υποχρεωτική Ενσωμάτωση «Απλής Γλώσσας» (Easy-to-Read / Plain Language)**
Η προσβασιμότητα δεν αφορά μόνο τον κώδικα, αλλά και το περιεχόμενο. Τα κείμενα των δημόσιων ιστοτόπων, οι οδηγίες για αιτήσεις και οι όροι χρήσης είναι συχνά γραμμένα σε δυσνόητη νομική ή διοικητική ορολογία. Πρέπει να θεσπιστεί η υποχρεωτική απόδοση των βασικών πληροφοριών σε μορφή Easy-to-Read (με χρήση απλού λεξιλογίου, μικρών προτάσεων και εικονογραμμάτων), ώστε να είναι κατανοητές από άτομα με νοητική υστέρηση, μαθησιακές δυσκολίες ή χαμηλό εκπαιδευτικό υπόβαθρο.
**5. Διατήρηση και Ενίσχυση των Φυσικών / Εναλλακτικών Καναλιών**
Όσο και αν προχωρήσει η ψηφιοποίηση, θα υπάρχει πάντα ένα ποσοστό του πληθυσμού που δεν θα μπορεί (ή δεν θα επιθυμεί) να εξυπηρετηθεί ψηφιακά. Είναι ζωτικής σημασίας η παράλληλη διατήρηση, στελέχωση και ενίσχυση των φυσικών σημείων εξυπηρέτησης (όπως τα ΚΕΠ και τα προγράμματα «Βοήθεια στο Σπίτι»), τα οποία λειτουργούν ως δίχτυ ασφαλείας, αναλαμβάνοντας την υποβοηθούμενη ψηφιακή διεκπεραίωση για λογαριασμό των πιο αδύναμων πολιτών.
Συμπερασματικά, ζητούμε η παρούσα Έκθεση να αποτελέσει το εφαλτήριο για τον σχεδιασμό μιας ολιστικής πολιτικής που δεν θα εξετάζει απλώς αν ένα κουμπί έχει το σωστό χρώμα, αλλά αν ο πολίτης έχει τα μέσα, τη γνώση και τη λειτουργική ικανότητα να το πατήσει.
Αρχή Ήμισυ Παντός. Συγχαρητήρια για την εκπόνηση της 5ης Έκθεσης Ψηφιακής Προσβασιμότητας, η οποία αποτελεί ένα ακόμη σημαντικό βήμα για την εμπέδωση μιας κουλτούρας καθολικής και ισότιμης πρόσβασης στις ψηφιακές υπηρεσίες του Δημοσίου. Θα είναι πολύ χρήσιμο και θα έχει ιδιαίτερη αξία οι επόμενες εκθέσεις να συνοδεύονται από από δείκτες παρακολούθησης της προόδου των φορέων με αποτύπωση της διαχρονικής βελτίωσης, των διορθωτικών ενεργειών που υλοποιούνται αλλά και ενδεχομένως με την ανάδειξη καλών πρακτικών και επιτυχημένων παραδειγμάτων φορέων με υψηλό επίπεδο συμμόρφωσης. Και πάλι μπράβο.