Υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας

Δικτυακός Τόπος Διαβουλεύσεων

• Σχόλιο του χρήστη 'Εύα Λαμπάρα' | 8 Ιουλίου 2026, 16:02

  Μόνιμος Σύνδεσμος

  Αύξηση του ανώτατου ορίου ωρών προσωπικής βοήθειας και πρόβλεψη για περιπτώσεις 24ωρης υποστήριξης. Ο θεσμός του Προσωπικού Βοηθού ΑμεΑ αποτελεί μία από τις σημαντικότερες μεταρρυθμίσεις για την προώθηση της ανεξάρτητης διαβίωσης των ατόμων με αναπηρία. Σκοπός του είναι να διασφαλίζει την αυτονομία, την αυτοδιάθεση και την ισότιμη συμμετοχή τους σε όλες τις πτυχές της κοινωνικής, εκπαιδευτικής, επαγγελματικής και πολιτιστικής ζωής. Η φιλοσοφία του θεσμού εδράζεται στο άρθρο 19 της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία, την οποία η Ελλάδα έχει κυρώσει. Η Σύμβαση αναγνωρίζει το δικαίωμα όλων των ατόμων με αναπηρία να ζουν ανεξάρτητα και να συμμετέχουν ισότιμα στην κοινότητα, έχοντας πρόσβαση στην αναγκαία προσωπική υποστήριξη που απαιτείται για την άσκηση αυτού του δικαιώματος. Για να επιτευχθεί όμως ο στόχος αυτός, είναι απαραίτητο το πρόγραμμα να ανταποκρίνεται στις πραγματικές και εξατομικευμένες ανάγκες κάθε ωφελούμενου. Σήμερα, το ανώτατο όριο των 277 ωρών προσωπικής βοήθειας ανά μήνα δεν επαρκεί για άτομα με βαριές κινητικές αναπηρίες ή πολύ υψηλό βαθμό εξάρτησης, τα οποία χρειάζονται υποστήριξη καθ' όλη τη διάρκεια του εικοσιτετραώρου. Στην πράξη, οι διαθέσιμες ώρες καλύπτουν περίπου έναν προσωπικό βοηθό πλήρους απασχόλησης και έναν δεύτερο μερικής απασχόλησης, χωρίς όμως να επαρκούν για ανθρώπους που εξαρτώνται καθημερινά από τρίτους για όλες τις βασικές δραστηριότητες της ζωής τους, όπως η προσωπική φροντίδα, οι μετακινήσεις, η επικοινωνία, η εργασία, οι σπουδές και η κοινωνική συμμετοχή. Ως αποτέλεσμα, πολλοί ωφελούμενοι αναγκάζονται να καλύπτουν από τα επιδόματα αναπηρίας, τις συντάξεις ή τα οικογενειακά τους εισοδήματα το κόστος των επιπλέον ωρών υποστήριξης που απαιτούνται για να ζήσουν με ασφάλεια και αξιοπρέπεια. Έτσι, μέρος της ευθύνης χρηματοδότησης του θεσμού μεταφέρεται στους ίδιους τους ανθρώπους που το πρόγραμμα έχει ως αποστολή να υποστηρίζει, γεγονός που δημιουργεί σημαντική οικονομική επιβάρυνση και υπονομεύει την ουσιαστική ανεξάρτητη διαβίωση. Η αρχή της ισότητας δεν σημαίνει ότι όλοι λαμβάνουν την ίδια υποστήριξη. Σημαίνει ότι κάθε άνθρωπος λαμβάνει την υποστήριξη που αντιστοιχεί στις πραγματικές του ανάγκες. Δεν είναι δίκαιο άτομα που χρειάζονται περιορισμένη ή περιστασιακή βοήθεια να υπάγονται στο ίδιο ανώτατο όριο ωρών με άτομα που εξαρτώνται πλήρως από τρίτους σε όλη τη διάρκεια της ημέρας. Η εξατομίκευση της υποστήριξης αποτελεί βασική προϋπόθεση για την ουσιαστική εφαρμογή της αρχής της ισότητας. Για τους λόγους αυτούς προτείνεται: 1. Αύξηση του ανώτατου ορίου προσωπικής βοήθειας σε έως 360 ώρες μηνιαίως, για τους ωφελούμενους που, μετά από εξατομικευμένη αξιολόγηση, διαπιστώνεται ότι έχουν αυξημένες ανάγκες υποστήριξης. 2. Δημιουργία ειδικής κατηγορίας "24ωρης υποστήριξης" για άτομα με πολύ υψηλό βαθμό εξάρτησης, τα οποία χρειάζονται συνεχή προσωπική βοήθεια. Η ένταξη στην κατηγορία αυτή θα πραγματοποιείται κατόπιν αίτησης και αξιολόγησης από αρμόδια διεπιστημονική επιτροπή, βάσει αντικειμενικών λειτουργικών και κοινωνικών κριτηρίων. 3. Ευελιξία στην οργάνωση των ωρών προσωπικής βοήθειας, ώστε, κατόπιν συμφωνίας μεταξύ ωφελούμενου και προσωπικού βοηθού και σύμφωνα με την εργατική νομοθεσία, να είναι δυνατή η παροχή υπηρεσιών πέραν του οκταώρου όταν αυτό απαιτείται για την ασφαλή κάλυψη των πραγματικών αναγκών του ωφελούμενου. 4. Ετήσια πρόβλεψη συγκεκριμένου αριθμού θέσεων αυξημένης υποστήριξης, ώστε η εφαρμογή του μέτρου να γίνεται σταδιακά και με δημοσιονομικά βιώσιμο τρόπο, χωρίς να αποκλείονται οι πολίτες που αποδεδειγμένα έχουν ανάγκη περισσότερων ωρών προσωπικής βοήθειας. Η ενίσχυση του θεσμού δεν αποτελεί απλώς μία κοινωνική παροχή. Αποτελεί επένδυση στην ισότητα, στα ανθρώπινα δικαιώματα και στην κοινωνική συμμετοχή. Η επαρκής προσωπική βοήθεια επιτρέπει στα άτομα με αναπηρία να σπουδάζουν, να εργάζονται, να δημιουργούν, να συμμετέχουν στην κοινωνική ζωή και να λαμβάνουν οι ίδιοι τις αποφάσεις που αφορούν τη ζωή τους, ενώ παράλληλα μειώνει τον κίνδυνο ιδρυματοποίησης και περιορίζει τη μακροπρόθεσμη επιβάρυνση του συστήματος κοινωνικής φροντίδας. Η Πολιτεία οφείλει να αναγνωρίσει ότι οι ανάγκες υποστήριξης των ατόμων με αναπηρία δεν είναι ίδιες για όλους. Ένα πραγματικά δίκαιο και αποτελεσματικό σύστημα προσωπικής βοήθειας πρέπει να βασίζεται στην εξατομικευμένη αξιολόγηση των πραγματικών αναγκών και όχι σε ένα ενιαίο ανώτατο όριο ωρών που αγνοεί τον βαθμό εξάρτησης κάθε ανθρώπου. Η προσωπική βοήθεια δεν πρέπει να καθορίζεται από έναν προκαθορισμένο αριθμό ωρών, αλλά από τις πραγματικές ανάγκες υποστήριξης κάθε ανθρώπου. Η ανεξάρτητη διαβίωση δεν μπορεί να έχει ανώτατο όριο όταν οι ανάγκες δεν έχουν. Βελτίωση των όρων εργασίας των Προσωπικών Βοηθών και αξιοποίηση αλλοδαπών φροντιστών Η επιτυχία του θεσμού του Προσωπικού Βοηθού ΑμεΑ εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη δυνατότητα προσέλκυσης και διατήρησης επαρκούς αριθμού εργαζομένων. Για τον λόγο αυτό είναι απαραίτητο να διαμορφωθεί ένα σταθερό, ελκυστικό και λειτουργικό πλαίσιο εργασίας, το οποίο θα προστατεύει τόσο τα δικαιώματα των Προσωπικών Βοηθών όσο και την ποιότητα των υπηρεσιών που λαμβάνουν οι ωφελούμενοι. Ετήσια άδεια και αργίες Προτείνεται η αναθεώρηση των όρων που αφορούν την ετήσια άδεια και την εργασία κατά τις επίσημες αργίες. Ειδικότερα: · ο Προσωπικός Βοηθός να δικαιούται ετήσια κανονική άδεια σύμφωνα με τις γενικές διατάξεις της εργατικής νομοθεσίας και ανάλογα με τη διάρκεια της εργασιακής του σχέσης, χωρίς ειδικούς περιορισμούς που οδηγούν σε δυσμενέστερη μεταχείριση σε σχέση με τους υπόλοιπους εργαζομένους, · η εργασία κατά τις επίσημες εθνικές αργίες να αμείβεται σύμφωνα με την ισχύουσα εργατική νομοθεσία, με τις προβλεπόμενες προσαυξήσεις ή αποζημιώσεις, · σε περίπτωση ασθένειας, ο Προσωπικός Βοηθός να δικαιούται αναρρωτική άδεια σύμφωνα με τις γενικές διατάξεις της εργατικής νομοθεσίας, με δυνατότητα ηλεκτρονικής υποβολής των απαιτούμενων δικαιολογητικών μέσω της πλατφόρμας του προγράμματος. Η εναρμόνιση των όρων εργασίας με το γενικό εργατικό δίκαιο θα ενισχύσει την ελκυστικότητα του επαγγέλματος και θα συμβάλει στη σταθερότητα του θεσμού. Αξιοποίηση αλλοδαπών φροντιστών μέσω ειδικής διαδικασίας Ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι ωφελούμενοι είναι η δυσκολία εύρεσης διαθέσιμων Προσωπικών Βοηθών, ιδιαίτερα για πλήρη ή 24ωρη κάλυψη. Παράλληλα, στην Ελλάδα εργάζονται ήδη πολλοί αλλοδαποί φροντιστές οι οποίοι παρέχουν καθημερινά υπηρεσίες υποστήριξης σε άτομα με αναπηρία και ηλικιωμένους, διαθέτουν πολύτιμη εμπειρία και έχουν αναπτύξει σχέση εμπιστοσύνης με τους ανθρώπους που υποστηρίζουν. Για τον λόγο αυτό προτείνεται η δημιουργία ειδικής διαδικασίας ταχείας ένταξης (fast-track) στο πρόγραμμα, ώστε να αξιοποιείται το ήδη υπάρχον ανθρώπινο δυναμικό μέσα σε ένα νόμιμο, ασφαλές και ποιοτικά ελεγχόμενο πλαίσιο. Συγκεκριμένα προτείνεται: · η δυνατότητα χορήγησης εθνικής θεώρησης εισόδου (Visa D) και άδειας διαμονής για εργασία ως Προσωπικός Βοηθός, κατόπιν αιτήματος του ωφελούμενου, · η έκδοση άδειας διαμονής συνδεδεμένης με σύμβαση εργασίας διάρκειας δύο ή τριών ετών, με δυνατότητα ανανέωσης για όσο διάστημα ο εργαζόμενος εξακολουθεί να απασχολείται στο πρόγραμμα, · η επιτάχυνση των διοικητικών διαδικασιών μέσω ειδικής διαδικασίας fast-track, · η διασφάλιση πλήρους ασφαλιστικής κάλυψης και όλων των εργασιακών δικαιωμάτων τους. Η πρόταση αυτή δεν αποσκοπεί στην υποκατάσταση του εγχώριου εργατικού δυναμικού, αλλά στην αντιμετώπιση της πραγματικής έλλειψης διαθέσιμων Προσωπικών Βοηθών και στη διασφάλιση της απρόσκοπτης υποστήριξης των ατόμων με αναπηρία. Η αξιοποίηση ήδη έμπειρων αλλοδαπών φροντιστών μέσα από ένα οργανωμένο και νόμιμο πλαίσιο θα ενισχύσει τη βιωσιμότητα του θεσμού, θα περιορίσει την αδήλωτη εργασία, θα προστατεύσει τους εργαζομένους και θα εξασφαλίσει τη συνέχεια της προσωπικής βοήθειας προς τους ωφελούμενους. Προτάσεις για τη στέγαση και την υποστηριζόμενη ανεξάρτητη διαβίωση των ατόμων με αναπηρία 1. Διαφανής και αντικειμενική αξιολόγηση των δικαιούχων Η πρόσβαση στα στεγαστικά προγράμματα πρέπει να βασίζεται σε αντικειμενικά, διαφανή και ελέγξιμα κριτήρια. Προτείνεται η δημιουργία ενός ενιαίου μηχανισμού αξιολόγησης που θα λαμβάνει υπόψη όχι μόνο το εισόδημα, αλλά και τον βαθμό αναπηρίας, τις πραγματικές ανάγκες υποστήριξης, τις συνθήκες διαβίωσης, την οικογενειακή κατάσταση και τον κίνδυνο ιδρυματοποίησης. Στόχος είναι να διασφαλίζεται ότι οι κατοικίες αποδίδονται αποκλειστικά σε άτομα που τις έχουν πραγματικά ανάγκη, ενισχύοντας τη διαφάνεια και την αξιοπιστία του προγράμματος. 2. Διεύρυνση των δικαιούχων Τα στεγαστικά προγράμματα θα πρέπει να απευθύνονται σε όλους τους ενήλικες με αναπηρία που έχουν ανάγκη αυτόνομης διαβίωσης, ανεξαρτήτως ηλικίας. Παράλληλα, προτείνεται να μην αποκλείονται υποψήφιοι αποκλειστικά λόγω εισοδηματικών κριτηρίων. Τα άτομα με αναπηρία αντιμετωπίζουν διαρκώς αυξημένο κόστος διαβίωσης λόγω αναπηρίας, το οποίο δεν αποτυπώνεται επαρκώς στο δηλωθέν εισόδημα. Η αξιολόγηση θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα μετά την κάλυψη των αναγκών που σχετίζονται με την αναπηρία. 3. Πλήρης προσβασιμότητα και κατάλληλη χωροθέτηση Όλες οι κατοικίες κοινωνικής στέγασης πρέπει να σχεδιάζονται σύμφωνα με τις αρχές του καθολικού σχεδιασμού και να είναι πλήρως προσβάσιμες για διαφορετικές μορφές αναπηρίας. Επιπλέον, είναι απαραίτητο να χωροθετούνται σε περιοχές με άμεση πρόσβαση σε μέσα σταθερής τροχιάς και δημόσιες συγκοινωνίες, καθώς και σε βασικές υπηρεσίες, όπως δομές υγείας, φαρμακεία, καταστήματα και δημόσιες υπηρεσίες. Η προσβασιμότητα δεν αφορά μόνο το εσωτερικό της κατοικίας αλλά και το περιβάλλον μέσα στο οποίο βρίσκεται. 4. Δωρεάν προσβάσιμες μετακινήσεις Για τους ωφελούμενους που, λόγω της αναπηρίας τους, αδυνατούν να χρησιμοποιήσουν τα μέσα μαζικής μεταφοράς, προτείνεται η θεσμοθέτηση δωρεάν υπηρεσίας μετακίνησης με προσβάσιμα οχήματα ή ειδικά μισθωμένα ταξί. Η πρόσβαση στις μετακινήσεις αποτελεί βασική προϋπόθεση για την ανεξάρτητη διαβίωση και δεν πρέπει να εξαρτάται από το υψηλό κόστος ιδιωτικών υπηρεσιών μεταφοράς. 5. Μείωση του κόστους διαβίωσης Προτείνεται η καθιέρωση ειδικού κοινωνικού τιμολογίου για τις κατοικίες των ωφελουμένων, με μειωμένες χρεώσεις σε: · ηλεκτρική ενέργεια, · ύδρευση, · θέρμανση, · φυσικό αέριο όπου υπάρχει, · υπηρεσίες διαδικτύου και τηλεπικοινωνιών. Το μέτρο αυτό θα συμβάλει ουσιαστικά στη βιωσιμότητα της ανεξάρτητης διαβίωσης, καθώς πολλά άτομα με αναπηρία χρησιμοποιούν ηλεκτροκίνητο εξοπλισμό, ιατροτεχνολογικές συσκευές και βοηθήματα που αυξάνουν σημαντικά την κατανάλωση ενέργειας. Η στέγαση δεν αποτελεί απλώς την παροχή μιας κατοικίας. Για τα άτομα με αναπηρία αποτελεί προϋπόθεση για την ανεξάρτητη διαβίωση, την κοινωνική ένταξη και την άσκηση θεμελιωδών δικαιωμάτων. Ένα σύγχρονο σύστημα κοινωνικής κατοικίας οφείλει να συνδυάζει προσβάσιμες κατοικίες, εξατομικευμένη υποστήριξη, οικονομική βιωσιμότητα, ασφαλείς μετακινήσεις και ισχυρές εγγυήσεις προστασίας των δικαιωμάτων των ωφελουμένων. Μόνο έτσι μπορεί να υπηρετήσει ουσιαστικά τον σκοπό του και να ανταποκριθεί στις αρχές της ισότητας, της αξιοπρέπειας και της ανεξάρτητης διαβίωσης.