Υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας

Δικτυακός Τόπος Διαβουλεύσεων

• Σχόλιο του χρήστη 'Σύλλογος Γονέων, Κηδεμόνων και Φίλων των ΑμεΑ που φοιτούν στο Ίδρυμα "Η ΘΕΟΤΟΚΟΣ"' | 8 Ιουλίου 2026, 15:08

  Μόνιμος Σύνδεσμος

  Σχόλιο επί του σχεδίου νόμου «Προσωπικός Βοηθός, Πρώιμη Παρέμβαση και λοιπές ενεργητικές πολιτικές για άτομα με αναπηρία» — Μέρος Α΄ (άρθρα 3, 5, 6, 7, 8, 9) Κενό αυτοεκπροσώπησης ατόμων με σοβαρή αναπηρία επικοινωνίας/νόησης στο Πρόγραμμα Προσωπικού Βοηθού Το παρόν σχέδιο νόμου αποτελεί σημαντικό βήμα με τη μονιμοποίηση του Προσωπικού Βοηθού σε εθνική κλίμακα. Εντοπίζουμε ωστόσο ένα δομικό κενό που επαναλαμβάνεται σε αρκετά σημεία του Μέρους Α΄: ο νόμος είναι σχεδιασμένος γύρω από την παραδοχή ότι ο ωφελούμενος μπορεί να αυτοεκφραστεί και να αυτοεκπροσωπηθεί, χωρίς να ρυθμίζει επαρκώς τη θέση των ατόμων —ιδίως παιδιών και ενηλίκων με βαριά νοητική, αναπτυξιακή ή πολλαπλή αναπηρία, συμπεριλαμβανομένων όσων χρησιμοποιούν Υποστηρικτική και Εναλλακτική Επικοινωνία (ΥΕΕ/AAC)— που χρειάζονται νόμιμη ή φυσική εκπροσώπηση για να ασκήσουν το δικαίωμά τους σε προσωπική βοήθεια. Σημείωση για τον νομικό χαρακτήρα των παραπομπών: Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρίες (ΣΔΑμεΑ) κυρώθηκε από την Ελλάδα με τον ν. 4074/2012 χωρίς επιφυλάξεις στα άρθρα που αναφέρονται παρακάτω. Δυνάμει του άρθρου 28§1 του Συντάγματος, οι κυρωμένες διεθνείς συμβάσεις αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του εσωτερικού ελληνικού δικαίου και υπερισχύουν κάθε αντίθετης διάταξης νόμου. Η Σύμβαση δεσμεύει την Ελλάδα και ως μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία την έχει επίσης κυρώσει (απόφαση 2010/48/ΕΚ του Συμβουλίου). Με τον ίδιο νόμο (ν. 4074/2012) η Ελλάδα κύρωσε και το Προαιρετικό Πρωτόκολλο της Σύμβασης, το οποίο αναγνωρίζει στην Επιτροπή του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρίες αρμοδιότητα να εξετάζει ατομικές καταγγελίες κατά της Ελλάδας για παραβιάσεις της Σύμβασης, εφόσον έχουν εξαντληθεί τα εσωτερικά ένδικα μέσα. Οι παραπομπές που ακολουθούν δεν αποτελούν συστάσεις βέλτιστης πρακτικής αλλά παραπομπές σε υπερνομοθετικές, δεσμευτικές υποχρεώσεις της χώρας. 1. Άρθρο 5 παρ. 7 — ο αποκλεισμός λόγω «έλλειψης επικοινωνίας» είναι επικίνδυνα αόριστος Το άρθρο 5 παρ. 7 ορίζει ότι δεν δύνανται να επιλεγούν ως ωφελούμενοι «άτομα με αναπηρία που βρίσκονται σε κωματώδη κατάσταση ή δεν έχουν επικοινωνία με το περιβάλλον ή χρήζουν κυρίως νοσηλευτικής ή μακροχρόνιας επαγγελματικής φροντίδας». Η συνένωση τριών εντελώς διαφορετικών καταστάσεων σε μία παράγραφο —κώμα, «έλλειψη επικοινωνίας», ανάγκη νοσηλευτικής φροντίδας— είναι προβληματική: Η «έλλειψη επικοινωνίας με το περιβάλλον» δεν ορίζεται. Ένα άτομο με σοβαρή αναπηρία λόγου που επικοινωνεί αποκλειστικά μέσω ΥΕΕ (εικονογράμματα, συσκευή παραγωγής ομιλίας, βλεμματικό πίνακα) έχει επικοινωνία με το περιβάλλον του — απλώς όχι μέσω προφορικού λόγου. Χωρίς ρητή διευκρίνιση στον νόμο, ο ορισμός αφήνεται στην κρίση μελών επιτροπών αξιολόγησης (κοινωνικοί λειτουργοί, εργοθεραπευτές, ψυχολόγοι, φυσικοθεραπευτές — άρθρο 5§5) που δεν απαιτείται να έχουν εξειδίκευση σε ΥΕΕ. Το ίδιο το αντικείμενο του Προγράμματος (άρθρο 3) περιλαμβάνει ρητά τη διευκόλυνση δραστηριοτήτων ατόμων με τις πιο σύνθετες ανάγκες υποστήριξης. Αν η προσωπική βοήθεια αποκλείεται ακριβώς γι' αυτούς που τη χρειάζονται περισσότερο επειδή δεν επικοινωνούν με τυπικό τρόπο, ο σκοπός του άρθρου 1 (αποτροπή ιδρυματοποίησης, ενίσχυση ανεξάρτητης διαβίωσης) υπονομεύεται για την πιο ευάλωτη υποομάδα. Επισημαίνεται, επιπλέον, εσωτερική αντίφαση: το άρθρο 4 παρ. 4 προβλέπει ρητά ότι η εκπαίδευση των προσωπικών βοηθών περιλαμβάνει «δεξιότητες επικοινωνίας και υποστηρικτικές τεχνολογίες» και «υποστήριξη ατόμων με βαριές ή πολλαπλές αναπηρίες». Ο νόμος, δηλαδή, ήδη αναγνωρίζει και χρηματοδοτεί την κατάρτιση βοηθών στην υποστηρικτική/εναλλακτική επικοινωνία. Είναι νομικά ασυνεπές να εκπαιδεύεται ο βοηθός στην ΥΕΕ και ταυτόχρονα να αποκλείεται ο ωφελούμενος που τη χρησιμοποιεί, με το πρόσχημα ότι «δεν έχει επικοινωνία με το περιβάλλον». Πρόταση: Στο άρθρο 5 παρ. 7, να διευκρινιστεί ότι ο αποκλεισμός δεν καταλαμβάνει άτομα που επικοινωνούν μέσω υποστηρικτικής και εναλλακτικής επικοινωνίας (ΥΕΕ) ή με τη διαμεσολάβηση νόμιμου/φυσικού εκπροσώπου που γνωρίζει τις ανάγκες και επιθυμίες τους. Επικουρικά, να προβλεφθεί υποχρεωτική συμμετοχή ειδικού ΥΕΕ ή λογοθεραπευτή στην επιτροπή αξιολόγησης όταν εξετάζεται τέτοια περίπτωση. Δέσμευση Ελλάδας (μη προαιρετική): Άρθρο 2 ΣΔΑμεΑ (Ορισμοί) ορίζει ρητά ότι «επικοινωνία» περιλαμβάνει την υποστηρικτική και εναλλακτική επικοινωνία· νομοθεσία που αντιμετωπίζει την έλλειψη προφορικού λόγου ως «έλλειψη επικοινωνίας» έρχεται σε ευθεία αντίθεση με τον ορισμό αυτό. Άρθρο 5§3 ΣΔΑμεΑ ορίζει ότι η άρνηση εύλογων προσαρμογών συνιστά διάκριση λόγω αναπηρίας. Άρθρο 19 ΣΔΑμεΑ αναγνωρίζει την πρόσβαση σε προσωπική βοήθεια ως προϋπόθεση για ανεξάρτητη διαβίωση και ένταξη στην κοινότητα — ακριβώς για τον πληθυσμό που το άρθρο 5§7 κινδυνεύει να αποκλείσει. 2. Άρθρα 6, 7, 9 — ασφάλεια, αξιοπρέπεια και προστασία από κακοποίηση Η σχέση ωφελούμενου-προσωπικού βοηθού είναι μοναδική στον βαθμό έκθεσης: ο βοηθός εισέρχεται στον προσωπικό χώρο και στην πιο στενή σφαίρα φροντίδας ενός ανθρώπου που, σε πολλές περιπτώσεις, δεν μπορεί να επιβεβαιώσει λεκτικά αν αισθάνεται ασφαλής. Ο νόμος αναγνωρίζει εν μέρει τον κίνδυνο (άρθρο 7§6) αλλά δεν τον αντιμετωπίζει συστηματικά. Εντοπίζουμε πέντε επιμέρους ελλείψεις: 2.1 Δικαίωμα ενημέρωσης πριν την επιλογή. Το άρθρο 7§1 προβλέπει ότι ο ωφελούμενος επιλέγει βοηθό από το Μητρώο, χωρίς όμως ο νόμος να ορίζει τι ακριβώς βλέπει πριν αποφασίσει: ολοκληρωμένη εκπαίδευση, τυχόν ενεργό πειθαρχική διαδικασία, ιστορικό προηγούμενων τοποθετήσεων. Προτείνουμε να κατοχυρωθεί ρητά δικαίωμα λήψης «δελτίου στοιχείων βοηθού» πριν την υπογραφή συμφωνητικού, που να πιστοποιεί τους ελέγχους που έχουν ολοκληρωθεί και την πειθαρχική κατάσταση του υποψήφιου βοηθού, με την επιφύλαξη της προστασίας προσωπικών δεδομένων του βοηθού στον βαθμό που δεν αφορούν την ασφάλεια του ωφελούμενου. 2.2 Πρωτόκολλο πρόληψης, ελέγχου και αντιμετώπισης κακοποίησης. Το άρθρο 9§1(ι) αφήνει «τον έλεγχο και την εποπτεία της παρεχόμενης υπηρεσίας» εξ ολοκλήρου σε μελλοντική ΚΥΑ, χωρίς να ορίζει καν τα ελάχιστα στοιχεία που πρέπει να περιλαμβάνει. Προτείνουμε ο ίδιος ο νόμος να επιβάλει την έκδοση, εντός συγκεκριμένης προθεσμίας (π.χ. έξι μηνών), ενιαίου «Πρωτοκόλλου Πρόληψης, Ελέγχου και Αντιμετώπισης Περιστατικών Κακοποίησης» που να περιλαμβάνει κατ' ελάχιστον: προσβάσιμα κανάλια καταγγελίας, δυνατότητα άμεσης αναστολής βοηθού εν αναμονή έρευνας, υποστήριξη του ωφελούμενου κατά τη διάρκεια και μετά την έρευνα, και υποχρεωτική συνεργασία με εισαγγελικές αρχές όπου συντρέχει περίπτωση. 2.3 Περιοδικός επανέλεγχος ποινικού μητρώου. Το κώλυμα ποινικής καταδίκης/δίωξης προβλέπεται στο άρθρο 6§2(β) και ο έλεγχος γίνεται άπαξ, κατά την εγγραφή (άρθρο 6§2β, σε συνδυασμό με παρ. 3-4). Η περιοδικότητα τυχόν επανελέγχου παραπέμπεται εξ ολοκλήρου σε ΚΥΑ (άρθρο 9§1η), χωρίς ελάχιστη συχνότητα στον ίδιο τον νόμο. Προτείνουμε κατοχύρωση ελάχιστης ετήσιας περιοδικότητας επανελέγχου. 2.4 Τεχνολογικά μέσα επιτήρησης (κάμερες). Ο νόμος σιωπά πλήρως ως προς τη δυνατότητα χρήσης μέσων καταγραφής από τον ωφελούμενο ή τον νόμιμο εκπρόσωπό του για λόγους ασφάλειας. Η σιωπή αυτή δημιουργεί ανασφάλεια δικαίου και για τις δύο πλευρές. Προτείνουμε ρητή νομοθετική πρόβλεψη που να επιτρέπει τη χρήση τέτοιων μέσων στους κοινόχρηστους χώρους της κατοικίας, κατ' επιλογή του ωφελούμενου/εκπροσώπου, με σαφείς όρους: προηγούμενη ενημέρωση του βοηθού, αποκλεισμό χώρων/στιγμών προσωπικής φροντίδας, περιορισμένο χρόνο τήρησης των δεδομένων και πλήρη συμμόρφωση με τον Γ.Κ.Π.Δ. 2.5 Μόνιμος αποκλεισμός αποδεδειγμένων θυτών. Το άρθρο 6§2(η) ήδη αποκλείει όσους έχουν διαγραφεί οριστικά από το Μητρώο — θετική πρόβλεψη που πρέπει να διατηρηθεί και να ενισχυθεί. Προτείνουμε να διευκρινιστεί ρητά ότι η οριστική διαγραφή λόγω κακοποίησης είναι αμετάκλητη και χωρίς δυνατότητα επανεγγραφής, και να εξεταστεί η διασύνδεση του Μητρώου με άλλα μητρώα ελέγχου καταλληλότητας για εργασία με ευάλωτα άτομα (π.χ. δομές φροντίδας παιδιών, ΚΕΔΑΣΥ). Δέσμευση Ελλάδας (μη προαιρετική): Άρθρο 16§1-2 ΣΔΑμεΑ επιβάλλει τη λήψη όλων των κατάλληλων μέτρων για την προστασία από κάθε μορφή εκμετάλλευσης, βίας και κακοποίησης, εντός και εκτός της οικίας. Άρθρο 16§3 ΣΔΑμεΑ απαιτεί ρητά «αποτελεσματική παρακολούθηση όλων των εγκαταστάσεων και προγραμμάτων που εξυπηρετούν άτομα με αναπηρίες από ανεξάρτητες αρχές». Άρθρο 16§5 ΣΔΑμεΑ απαιτεί αποτελεσματική νομοθεσία ώστε τα περιστατικά να εντοπίζονται, να διερευνώνται και να διώκονται. Άρθρο 17 ΣΔΑμεΑ κατοχυρώνει το δικαίωμα σεβασμού της σωματικής και ψυχικής ακεραιότητας σε ίση βάση με τους άλλους. 3. Άρθρα 3, 6, 7 — ο ρόλος του νόμιμου εκπροσώπου αναφέρεται μία φορά και μετά εξαφανίζεται Το άρθρο 3 αναφέρει ότι η προσωπική βοήθεια παρέχεται «από προσωπικό βοηθό της επιλογής του [ατόμου] ή του νόμιμου εκπροσώπου του» — ορθή πρόβλεψη, με βάση το άρθρο 4§3 ΣΔΑμεΑ. Όμως η αναφορά αυτή δεν επαναλαμβάνεται πουθενά αλλού: Άρθρο 6§2(θ): η εξαίρεση που επιτρέπει σε σύζυγο/συγγενή α' ή β' βαθμού να γίνει προσωπικός βοηθός ισχύει μόνο για μικρούς οικισμούς/νησιά — δεν προβλέπεται καμία διευκόλυνση για γονέα-εκπρόσωπο παιδιού με σοβαρή αναπηρία σε αστικό κέντρο, παρότι η σχέση εμπιστοσύνης (άρθρο 7§6) είναι ακριβώς αυτό που διακυβεύεται όταν το άτομο δεν μπορεί να επιβεβαιώσει λεκτικά αν κακοποιείται. Άρθρο 7§3-4: η υπογραφή του συμφωνητικού και η δήλωση ωραρίου περιγράφονται ως πράξεις του «ωφελούμενου και του προσωπικού βοηθού», χωρίς να ορίζεται πώς ασκούνται όταν ο ωφελούμενος είναι ανήλικος ή τελεί υπό δικαστική συμπαράσταση. Άρθρο 8§3 και 8§6(γ): οι «νόμιμοι εκπρόσωποι των ωφελούμενων» αναγνωρίζονται ως υποκείμενα επεξεργασίας δεδομένων — άρα ο νομοθέτης αναγνωρίζει τον θεσμό σε επίπεδο δεδομένων, αλλά όχι σε επίπεδο διαδικαστικών δικαιωμάτων επιλογής/εποπτείας. Πρόταση: Να προστεθεί στο άρθρο 7 ρητή παράγραφος ότι, όπου ο ωφελούμενος είναι ανήλικος ή τελεί υπό πλήρη ή μερική δικαστική συμπαράσταση, οι πράξεις επιλογής, υπογραφής συμφωνητικού, δήλωσης ωραρίου και αξιολόγησης της βοήθειας ασκούνται από τον νόμιμο εκπρόσωπο, σε συνεννόηση με το ίδιο το άτομο στον βαθμό που είναι εφικτό, σύμφωνα με το άρθρο 12 ΣΔΑμεΑ (υποστηριζόμενη λήψη αποφάσεων). Δέσμευση Ελλάδας (μη προαιρετική): Άρθρο 12§2-4 ΣΔΑμεΑ αναγνωρίζει δικαιοπρακτική ικανότητα σε ίση βάση και επιβάλλει διασφαλίσεις για την πρόληψη της κατάχρησης. Άρθρο 7§3 ΣΔΑμεΑ (παιδιά με αναπηρία) επιβάλλει κατάλληλη βοήθεια ώστε τα παιδιά να εκφράζουν ελεύθερα τη γνώμη τους. Άρθρο 4§3 ΣΔΑμεΑ επιβάλλει στενή διαβούλευση με τα άτομα με αναπηρία μέσω των αντιπροσωπευτικών τους οργανώσεων. 4. Άρθρο 5 παρ. 4 / άρθρο 9 — απουσία κατοχυρωμένης προτεραιότητας στο κείμενο του νόμου Η μοριοδότηση παραπέμπεται εξ ολοκλήρου σε μελλοντική ΚΥΑ (άρθρο 9§1β). Δεδομένου ότι ο προϋπολογισμός είναι πεπερασμένος και η κατάταξη καθοριστική, προτείνουμε να κατοχυρωθεί στον ίδιο τον νόμο ότι στα κριτήρια μοριοδότησης περιλαμβάνεται ρητά η αδυναμία αυτοεξυπηρέτησης λόγω σοβαρής νοητικής, αναπτυξιακής ή επικοινωνιακής αναπηρίας, ώστε να μη χωρά αμφισβήτηση σε επίπεδο εφαρμογής. Δέσμευση Ελλάδας (μη προαιρετική): Άρθρο 19(β) ΣΔΑμεΑ αναγνωρίζει την προσωπική βοήθεια ως συστατικό στοιχείο του δικαιώματος ανεξάρτητης διαβίωσης. Άρθρο 28§2 ΣΔΑμεΑ επιβάλλει πρόσβαση, ιδίως όσων έχουν τις μεγαλύτερες ανάγκες, σε προγράμματα κοινωνικής προστασίας. Άρθρο 5§3 ΣΔΑμεΑ απαιτεί τα κριτήρια κατανομής περιορισμένων πόρων να μην εφαρμόζονται ουδέτερα όταν αυτό έχει δυσανάλογο αποτέλεσμα σε βάρος όσων έχουν τη βαρύτερη αναπηρία. 5. Ο ορισμός της αναπηρίας — αόρατες αναπηρίες και η Σύμβαση ΟΗΕ Το άρθρο 5§2(β) απαριθμεί ως επιλέξιμες την κινητική, νοητική, αναπτυξιακή, αισθητηριακή και ψυχική αναπηρία. Το πρόβλημα εντοπίζεται στο κατώφλι: το άρθρο 5§2(γ) απαιτεί ποσοστό κύριας πάθησης τουλάχιστον 67% για το Πρόγραμμα Προσωπικού Βοηθού, ενώ το άρθρο 33 (Κάρτα Αναπηρίας) αρκείται σε 50% — ασυνέπεια εντός του ίδιου νομοθετήματος. (άρθρο 1) Η αναπηρία ορίζεται λειτουργικά, βάσει αλληλεπίδρασης με εμπόδια συμμετοχής, όχι βάσει σταθερού αριθμητικού ποσοστού. Ένα ενιαίο, υψηλό κατώφλι (67%) κινδυνεύει να αποκλείσει «αόρατες» ή διακυμαινόμενης έντασης αναπηρίες — νευροδιαφορετικά άτομα με αυτισμό, άτομα με ΔΕΠΥ, σοβαρές διαλείπουσες ψυχικές διαταραχές, άτομα με χρόνιες και σπάνιες παθήσεις, άτομα με χρωμοσωμικές και γενετικές αναπηρίες — που δημιουργούν σοβαρά εμπόδια συμμετοχής χωρίς να αντιστοιχούν γραμμικά σε υψηλό ποσοστό. Άλλωστε, το ίδιο το άρθρο 5 παρ. 5 ορίζει ότι οι επιτροπές κατατάσσουν τους αξιολογούμενους «λαμβάνοντας υπόψη ιατρικά και λειτουργικά κριτήρια, καθώς και τις εξατομικευμένες ανάγκες». Η ρητή αναφορά σε «λειτουργικά κριτήρια» επιβεβαιώνει ότι ο νόμος υιοθετεί ήδη λειτουργική προσέγγιση· το άκαμπτο κατώφλι 67% έρχεται σε ένταση με το ίδιο το γράμμα της παρ. 5 και πρέπει να ερμηνεύεται υπό το πρίσμα αυτής. Πρόταση: α) Να διευκρινιστεί ρητά ότι η αξιολόγηση από τις επιτροπές (άρθρο 5§5) ερμηνεύεται σύμφωνα με το λειτουργικό/κοινωνικό μοντέλο του άρθρου 1 ΣΔΑμεΑ, ώστε το ποσοστιαίο κατώφλι να μην υπερισχύει αυτόματα της εξατομικευμένης λειτουργικής εκτίμησης σε οριακές ή «αόρατες» περιπτώσεις. β) Να εξεταστεί διαφοροποιημένη ή χαμηλότερη πρόσβαση για τεκμηριωμένη σοβαρή λειτουργική επιβάρυνση. γ) Να εναρμονιστούν τα κατώφλια Προσωπικού Βοηθού (67%) και Κάρτας Αναπηρίας (50%) ή να αιτιολογηθεί ρητά η διαφοροποίηση. Δέσμευση Ελλάδας (μη προαιρετική): Άρθρο 1 ΣΔΑμεΑ ορίζει την αναπηρία λειτουργικά. Άρθρο 5§1-2 ΣΔΑμεΑ επιβάλλει ίση προστασία έναντι διακρίσεων· ασυνεπή κατώφλια (67% vs 50%) χωρίς αιτιολόγηση εγείρουν ζήτημα αυθαίρετης διαφορετικής μεταχείρισης. 6. Άρθρο 5 παρ. 2(δ) — ηλικιακός αποκλεισμός των παιδιών κάτω των 16 ετών Το άρθρο 5 παρ. 2(δ) θέτει ως προϋπόθεση επιλεξιμότητας την ηλικία «τουλάχιστον δεκαέξι (16) ετών». Ο περιορισμός αυτός αποκλείει πλήρως τα παιδιά με αναπηρία κάτω των 16 ετών από την προσωπική βοήθεια, ακριβώς στην ηλικία κατά την οποία η υποστήριξη της αυτονομίας, της συμμετοχής και της σχολικής/κοινωνικής ένταξης είναι πιο κρίσιμη. Ο αποκλεισμός είναι αντιφατικός προς το ίδιο το νομοσχέδιο: σε άλλο μέρος του, η Πολιτεία καθιστά καθολική την Πρώιμη Παρέμβαση για τα μικρά παιδιά, αναγνωρίζοντας ότι η έγκαιρη υποστήριξη είναι καθοριστική. Είναι ασυνεπές να επενδύει ο νόμος στην πρώιμη υποστήριξη και ταυτόχρονα να στερεί από τα ίδια παιδιά το βασικό εργαλείο ανεξάρτητης διαβίωσης μέχρι τα 16. Πρόταση: Να μειωθεί ή να απαλειφθεί το κατώτατο ηλικιακό όριο του άρθρου 5 παρ. 2(δ), ώστε να καθίστανται επιλέξιμα και τα παιδιά κάτω των 16 ετών με αναπηρία, με άσκηση των σχετικών δικαιωμάτων (επιλογή βοηθού, συμφωνητικό, δήλωση ωραρίου κατά τα άρθρα 5 και 7) από τον νόμιμο εκπρόσωπο, σε συνεννόηση με το παιδί κατά το μέτρο του εφικτού και ανάλογα με την ηλικία και ωριμότητά του. Το περιεχόμενο της βοήθειας να προσαρμόζεται στις ανάγκες του παιδιού και στο σχολικό πλαίσιο, χωρίς να υποκαθιστά τις εκπαιδευτικές δομές. Δέσμευση Ελλάδας (μη προαιρετική): Άρθρο 7 ΣΔΑμεΑ επιβάλλει τη λήψη όλων των αναγκαίων μέτρων ώστε τα παιδιά με αναπηρία να απολαμβάνουν πλήρως και ισότιμα όλα τα δικαιώματα, με πρωταρχικό κριτήριο το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού. Άρθρο 19 κατοχυρώνει την προσωπική βοήθεια ως στοιχείο της ανεξάρτητης διαβίωσης, χωρίς ηλικιακή εξαίρεση. Άρθρο 23 προστατεύει την οικογενειακή ζωή και τη στήριξη των παιδιών με αναπηρία εντός της οικογένειας. Σύνδεση με προηγούμενη νομοθετική παρέμβαση: Το ίδιο ζήτημα —γενική αναφορά σε «εκπροσώπηση ατόμων με αναπηρία» χωρίς πρόβλεψη για όσους δεν αυτοεκπροσωπούνται— εντοπίστηκε από το Σωματείο μας και στον πρόσφατο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Η επανάληψη του ίδιου κενού σε δύο διαδοχικά νομοθετήματα υποδεικνύει συστημικό, όχι τυχαίο, ζήτημα, που αξίζει ενιαία αντιμετώπιση — ενδεχομένως μέσω ερμηνευτικής εγκυκλίου ή ενιαίας ρήτρας «υποστηριζόμενης εκπροσώπησης» που να ενσωματώνεται οριζόντια σε κάθε σχετικό νομοσχέδιο του Υπουργείου. Οι ανωτέρω προτάσεις καταρτίστηκαν και υποβάλλονται από το Σωματείο Γονέων, Κηδεμόνων & Φίλων ατόμων με νευροαναπτυξιακές διαταραχές/αυτισμό του Ιδρύματος «Η ΘΕΟΤΟΚΟΣ». Έδρα: ΙΛΙΟΝ, ΑΤΤΙΚΗ. Στοιχεία επικοινωνίας: sylogostheotokos@outlook.com.gr/ 6948593024 -6974 477532]. Υποβάλλονται στο πλαίσιο του δικαιώματος διαβούλευσης των αντιπροσωπευτικών οργανώσεων ατόμων με αναπηρία (άρθρο 4§3 της Διεθνούς Σύμβασης για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρίες, ν. 4074/2012). [Αικατερίνη Περιστεράκη Πρόεδρος ΔΣ — Ρουμπίνη Βρυώνη Γ.Γ. Δ.Σ.