Υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας

Δικτυακός Τόπος Διαβουλεύσεων

• Σχόλιο του χρήστη 'ΜΑΡΙΑ ΜΟΡΦΟΥ' | 5 Ιουλίου 2026, 09:33

  Μόνιμος Σύνδεσμος

  **Άρθρο 11 – Νομικό ζήτημα για την κλήρωση, τους ήδη επιλέξιμους μη κληρωθέντες και τον περιορισμένο προϋπολογισμό** Με το άρθρο 11 ρυθμίζεται η μετάβαση των ήδη ωφελούμενων του πιλοτικού προγράμματος «Προσωπικός Βοηθός για Άτομα με Αναπηρία» στο νέο μόνιμο πρόγραμμα. Ωστόσο, υπάρχει ένα σοβαρό κενό δικαιοσύνης και νομιμότητας: δεν γίνεται καμία ειδική πρόβλεψη για τα άτομα με αναπηρία που κρίθηκαν ήδη επιλέξιμα από το ίδιο το κράτος, αξιολογήθηκαν ότι έχουν ανάγκη προσωπικής βοήθειας, αλλά έμειναν εκτός επειδή δεν κληρώθηκαν ή επειδή δεν επαρκούσαν οι διαθέσιμες θέσεις και ο προϋπολογισμός. Αυτό δεν είναι απλή διοικητική λεπτομέρεια. Είναι τρία χρόνια πραγματικής ζωής χωρίς την αναγκαία βοήθεια. Για έναν άνθρωπο με βαριά αναπηρία, που χρειάζεται υποστήριξη στο ντύσιμο, στην προσωπική υγιεινή, στη μετακίνηση, στη συμμετοχή στην κοινωνική ζωή και στην καθημερινή αξιοπρέπεια, η αναμονή δεν είναι ουδέτερη. Είναι επιβάρυνση, απομόνωση, εξουθένωση του οικογενειακού φροντιστή και κίνδυνος περιθωριοποίησης. Η επιλογή μέσω κλήρωσης σε ένα πρόγραμμα που αφορά βασικές ανάγκες ζωής, προσωπικής φροντίδας, αξιοπρέπειας και ανεξάρτητης διαβίωσης εγείρει σοβαρό ζήτημα συμβατότητας με το Σύνταγμα, τη Διεθνή Σύμβαση του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρίες και τις ευρωπαϊκές αρχές προστασίας των ατόμων με αναπηρία. Όταν η ίδια η Διοίκηση έχει ήδη αξιολογήσει έναν άνθρωπο με αναπηρία και έχει κρίνει ότι είναι επιλέξιμος και έχει ανάγκη προσωπικής βοήθειας, δεν μπορεί στη συνέχεια η πραγματική παροχή της βοήθειας να εξαρτάται από την τύχη. Η ανάγκη δεν κληρώνεται. Η αναπηρία δεν μπαίνει σε λαχνό. Η αξιοπρέπεια, η αυτονομία και η προστασία από την περιθωριοποίηση δεν μπορούν να δίνονται μόνο σε όσους σταθούν τυχεροί. Η κλήρωση μπορεί ίσως να χρησιμοποιηθεί σε παροχές δευτερεύουσας σημασίας. Δεν μπορεί όμως να αποτελεί μηχανισμό αποκλεισμού ανθρώπων που έχουν ήδη κριθεί ότι χρειάζονται προσωπική βοήθεια για να ζήσουν με αξιοπρέπεια στο σπίτι και στην κοινότητά τους. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η Πολιτεία οφείλει να εφαρμόζει αντικειμενικά, κοινωνικά και λειτουργικά κριτήρια ανάγκης, βαρύτητας, οικογενειακής κατάστασης, τόπου κατοικίας και πραγματικής δυνατότητας εξυπηρέτησης, όχι τυχαία επιλογή. Ο ίδιος ο σκοπός του θεσμού του Προσωπικού Βοηθού είναι η ανεξάρτητη διαβίωση, η παραμονή του ατόμου με αναπηρία στην κοινότητα, η αποτροπή της περιθωριοποίησης και της ιδρυματοποίησης και η στήριξη της καθημερινής αξιοπρέπειας του ατόμου και της οικογένειάς του. Δεν μπορεί, λοιπόν, ο νόμος να αφήνει χωρίς ειδική μέριμνα εκείνους που το ίδιο το κράτος αναγνώρισε ως επιλέξιμους, αλλά τους άφησε εκτός με βάση την τύχη. Το άρθρο 21 παρ. 6 του Συντάγματος αναγνωρίζει ότι τα άτομα με αναπηρίες έχουν δικαίωμα σε μέτρα που εξασφαλίζουν την αυτονομία, την επαγγελματική ένταξη και τη συμμετοχή τους στην κοινωνική, οικονομική και πολιτική ζωή της χώρας. Η Διεθνής Σύμβαση του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρίες, που έχει κυρωθεί από την Ελλάδα με τον ν. 4074/2012, κατοχυρώνει στο άρθρο 19 το δικαίωμα στην ανεξάρτητη διαβίωση και στην ένταξη στην κοινότητα. Ο Χάρτης Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης αναγνωρίζει επίσης το δικαίωμα των ατόμων με αναπηρία σε μέτρα αυτονομίας, κοινωνικής και επαγγελματικής ένταξης και συμμετοχής στην κοινωνική ζωή. Με βάση τα παραπάνω, η συνέχιση ενός συστήματος όπου η παροχή προσωπικής βοήθειας εξαρτάται από κλήρωση ή από τη φράση «μέχρι εξαντλήσεως του διαθέσιμου προϋπολογισμού» δημιουργεί σοβαρό πρόβλημα. Δεν μπορεί το κράτος να αναγνωρίζει ότι ένας άνθρωπος έχει ανάγκη προσωπικής βοήθειας και στη συνέχεια να τον αφήνει εκτός επειδή δεν επαρκούν οι πόροι. Αν ο προϋπολογισμός δεν φτάνει, πρέπει να προβλεφθεί πρόσθετη χρηματοδότηση, σαφής σειρά προτεραιότητας και ειδική μεταβατική προστασία για όσους αδικήθηκαν ήδη στο πιλοτικό πρόγραμμα. Διαφορετικά, υπάρχει κίνδυνος το νέο πρόγραμμα, ενώ παρουσιάζεται ως καθολικό, να δημιουργήσει ξανά αποκλεισμούς. Η φράση «μέχρι εξαντλήσεως του διαθέσιμου προϋπολογισμού» δεν πρέπει να χρησιμοποιηθεί ως νέος τρόπος αναμονής και αποκλεισμού των ανθρώπων με αναπηρία. Η καθολική εφαρμογή δεν μπορεί να σημαίνει ότι όποιος προλάβει ή όποιος χωρέσει στον προϋπολογισμό θα λάβει βοήθεια, ενώ οι υπόλοιποι θα συνεχίσουν να περιμένουν επ’ αόριστον. Ιδιαίτερα για τα άτομα με αναπηρία που ζουν σε μικρά χωριά, απομακρυσμένες περιοχές ή περιοχές όπου είναι δύσκολο να βρεθεί διαθέσιμος προσωπικός βοηθός, πρέπει να υπάρξει ειδική πρόβλεψη. Διαφορετικά, το δικαίωμα θα υπάρχει μόνο στα χαρτιά. Πρέπει να δοθεί δυνατότητα αξιοποίησης προσώπου εμπιστοσύνης ή συγγενικού προσώπου, με εκπαίδευση, έλεγχο και νόμιμη διαδικασία, όταν αποδεδειγμένα δεν υπάρχει διαθέσιμος προσωπικός βοηθός στην περιοχή. Για τους ήδη επιλέξιμους μη κληρωθέντες του πιλοτικού προγράμματος ζητώ να προστεθεί ρητή μεταβατική διάταξη στο άρθρο 11, με την οποία: 1. Όλα τα άτομα με αναπηρία που είχαν κριθεί επιλέξιμα στο πιλοτικό πρόγραμμα, αλλά δεν εντάχθηκαν λόγω κλήρωσης, περιορισμένων θέσεων ή εξάντλησης προϋπολογισμού, να ενταχθούν κατά απόλυτη προτεραιότητα στο νέο πρόγραμμα. 2. Να μη χρειαστεί να ξεκινήσουν ξανά από την αρχή σαν νέοι αιτούντες, εφόσον η επιλεξιμότητά τους και η ανάγκη προσωπικής βοήθειας έχουν ήδη αναγνωριστεί από τη Διοίκηση. 3. Να προηγηθούν χρονικά έναντι των νέων αιτήσεων ή, τουλάχιστον, να λάβουν ειδική αυξημένη και αποφασιστική μοριοδότηση, ώστε να μη χαθούν ξανά μέσα σε περιορισμένους προϋπολογισμούς και νέες σειρές αναμονής. 4. Να υπάρξει ειδική μέριμνα για τα άτομα με βαριά αναπηρία που ζουν σε χωριά και απομακρυσμένες περιοχές, ώστε να μη μείνουν χωρίς πραγματική πρόσβαση στον θεσμό λόγω έλλειψης διαθέσιμων βοηθών. 5. Να προβλεφθεί ότι η χρηματοδότηση του προγράμματος δεν μπορεί να λειτουργεί ως λόγος αποκλεισμού ατόμων που έχουν ήδη αναγνωρισμένη ανάγκη προσωπικής βοήθειας. Η κλήρωση σε ένα πρόγραμμα που αφορά βασικές ανάγκες ζωής, αυτονομίας και αξιοπρέπειας ήταν βαθιά άδικη και απάνθρωπη. Η τύχη δεν μπορεί να αποφασίζει ποιο άτομο με αναπηρία θα έχει βοήθεια και ποιο θα μείνει μόνο του. Όταν το κράτος κρίνει ότι ένας άνθρωπος χρειάζεται προσωπική βοήθεια, δεν μπορεί μετά να του λέει ότι θα περιμένει επ’ αόριστον επειδή δεν επαρκούν οι θέσεις. Είναι καθημερινός αγώνας. Κανείς δεν γνωρίζει αν ο άνθρωπος με αναπηρία ή ο οικογενειακός του φροντιστής θα αντέξει άλλα τρία χρόνια χωρίς βοήθεια. Κανείς δεν γνωρίζει αν η βοήθεια θα φτάσει ποτέ στο μικρό χωριό όπου ζει. Γι’ αυτό ζητώ το άρθρο 11 να διορθωθεί τώρα, πριν ψηφιστεί, ώστε να μη δημιουργήσει νέα γενιά αποκλεισμένων ανθρώπων. Η καθολική εφαρμογή του Προσωπικού Βοηθού πρέπει να ξεκινήσει πρώτα από εκείνους που ήδη περίμεναν, ήδη κρίθηκαν επιλέξιμοι και ήδη αδικήθηκαν από την κλήρωση. Αυτό επιβάλλει η ισότητα, η αξιοπρέπεια, η προστασία της αναπηρίας, το Σύνταγμα, η Σύμβαση του ΟΗΕ και ο ίδιος ο σκοπός του νόμου.