Υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας

Δικτυακός Τόπος Διαβουλεύσεων

• Σχόλιο του χρήστη 'Διεύθυνση Κοινωνικής και Προσιτής Κατοικίας Δήμου Αθηναίων' | 3 Ιουλίου 2026, 11:59

  Μόνιμος Σύνδεσμος

  ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΤΕΓΑΣΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ Η Διεύθυνση Κοινωνικής και Προσιτής Κατοικίας, ως ο επιχειρησιακός βραχίονας του Δήμου Αθηναίων για τον σχεδιασμό, την υλοποίηση και την παρακολούθηση δράσεων κοινωνικής και προσιτής κατοικίας, αναγνωρίζει ως θετική την εκπόνηση της πρώτης Εθνικής Στρατηγικής για τη Στεγαστική Πολιτική. Η αναγνώριση της στεγαστικής κρίσης και η προσπάθεια διαμόρφωσης ενός συνεκτικού πλαισίου παρεμβάσεων αποτελούν μια απαραίτητη θεσμική εξέλιξη. Παράλληλα, όμως, η Στρατηγική παρουσιάζει σημαντικά κενά ως προς την ανάπτυξη ενός πραγματικού συστήματος πολυεπίπεδης διακυβέρνησης και την ενίσχυση του ρόλου της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Τα κενά αυτά περιορίζουν ουσιαστικά τη δυνατότητα των Δήμων να αναπτύξουν ολοκληρωμένες τοπικές στεγαστικές πολιτικές, όπως αυτή που έχει ήδη διαμορφώσει ο Δήμος Αθηναίων μέσω της Στρατηγικής Στεγαστικής Πολιτικής του, που εγκρίθηκε από το Δημοτικό Συμβούλιο στη συνεδριαση 719/20-11-2025. Συγκεκριμένα, θεωρούμε προβληματικά τα παρακάτω σημεία: 1. Ο αναβαθμισμένος ρόλος των Δήμων παραμένει διακηρυκτικός Η Στρατηγική αναγνωρίζει τους Δήμους ως τον φορέα με τη μεγαλύτερη εγγύτητα στις στεγαστικές ανάγκες των τοπικών κοινωνιών και προβλέπει ότι θα διαδραματίσουν ενισχυμένο ρόλο στην εφαρμογή της. Ωστόσο, η αναγνώριση αυτή δεν συνοδεύεται από νέες αρμοδιότητες, μηχανισμούς συντονισμού μεταξύ κεντρικού κράτους και Τοπικής Αυτοδιοίκησης, σταθερή στελέχωση, τεχνική υποστήριξη, ούτε από αντίστοιχους οικονομικούς πόρους. Επιπλέον, ενώ περιγράφεται ένα σχήμα πολυεπίπεδης διακυβέρνησης, ο ρόλος των Δήμων παραμένει αόριστος και σε ένα μη δεσμευτικό επίπεδο τοπικού συντονισμού. 2. Οι Δήμοι απουσιάζουν από τον πυρήνα των προτεινόμενων μέτρων Η περιορισμένη συμμετοχή της Τοπικής Αυτοδιοίκησης αποτυπώνεται και στον πίνακα των μέτρων της Στρατηγικής. Από τα 50 μέτρα της Στρατηγικής, οι Δήμοι συμμετέχουν μόνο στα Γραφεία Κοινωνικής Μίσθωσης που θα λειτουργήσουν στα Κέντρα Κοινότητας, και σε υφιστάμενα προγράμματα αντιμετώπισης της αστεγίας (Στέγαση και Εργασία, ΚΑΛΥΨΗ), με πολύ περιορισμένες δυνατότητες ακόμη και σε αυτά τα πεδία. Αντίθετα, δεν προβλέπεται συμμετοχή ούτε χρηματοδότηση των Δήμων σε κανένα από τα βασικά μέτρα που αφορούν ανακαίνιση κατοικιών, ενεργειακή αναβάθμιση, ανάπτυξη βιώσιμου και προσιτού στεγαστικού αποθέματος, αξιοποίηση κενών κατοικιών, νέα χρηματοδοτικά εργαλεία. 3. Τα Γραφεία Κοινωνικής Μίσθωσης δεν μπορούν να επιτελέσουν τον ρόλο που τους αποδίδεται Η Στρατηγική προβλέπει ως βασικό μηχανισμό παρέμβασης σε τοπικό επίπεδο τα Γραφεία Κοινωνικής Μίσθωσης, τα οποία προτείνεται να λειτουργήσουν εντός των Κέντρων Κοινότητας. Παρά την ιδιαίτερα σημαντική αποστολή που τους αναθέτει, δεν συνοδεύονται από το αναγκαίο θεσμικό, διοικητικό και χρηματοδοτικό πλαίσιο που θα επέτρεπε την ουσιαστική λειτουργία τους. Σύμφωνα με την Στρατηγική, τα Γραφεία Κοινωνικής Μίσθωσης, αναμένεται να αναλάβουν σύνθετες διαδικασίες για την καταγραφή και ενεργοποίηση διαθέσιμων ή ανενεργών κατοικιών, την ανάπτυξη και διαχείριση οργανωμένων μητρώων προσιτών κατοικιών, την υποστήριξη των διαδικασιών κοινωνικής μίσθωσης και την παρακολούθησή τους, τη συνεργασία με ιδιοκτήτες και ενδιάμεσους φορείς, και ευρύτερα ως τοπικοί μηχανισμοί διαμεσολάβησης με στόχο τη σύνδεση διαθέσιμων κατοικιών με τη στεγαστική πολιτική σε επίπεδο πόλης ή δήμου. Ωστόσο, δεν προβλέπονται οι αναγκαίες προϋποθέσεις και πόροι για την άσκηση αυτού του ρόλου. Η υποβάθμισή τους σε τμήμα των Κέντρων Κοινότητας, δεν διασφαλίζει την αποτελεσματική λειτουργία τους, με επαρκή επιστημονική στελέχωση, εξειδικευμένη τεχνογνωσία, πληροφοριακά εργαλεία, θεσμική κατοχύρωση και επαρκή χρηματοδότηση. Έτσι, κινδυνεύουν να περιοριστούν σε δομές διαχείρισης επιδομάτων και κεντρικά σχεδιαζόμενων προγραμμάτων, αντί να αποτελέσουν ολοκληρωμένους δημοτικούς μηχανισμούς σχεδιασμού και εφαρμογής τοπικής στεγαστικής πολιτικής. 4. Παραμένει αβέβαιη η χρηματοδότηση των δομών αστεγίας Ανησυχία προκαλεί επίσης το γεγονός ότι για σειρά δημοτικών δομών αντιμετώπισης της αστεγίας που μέχρι σήμερα χρηματοδοτούνταν από το ΕΣΠΑ δεν προβλέπεται σαφής προϋπολογισμός συνέχισης της λειτουργίας τους. Η Στρατηγική ουσιαστικά μεταφέρει το βάρος της χρηματοδότησης στους φορείς λειτουργίας (Δήμους και ΜΚΟ), χωρίς να αποτυπώνει ούτε το πραγματικό λειτουργικό κόστος των δομών ούτε να προβλέπει εθνική χρηματοδότηση. 5. Δεν δημιουργούνται μόνιμοι μηχανισμοί χρηματοδότησης των Δήμων Η πλειονότητα των πόρων που παρουσιάζονται στη Στρατηγική αφορά προγράμματα του Ταμείου Ανάκαμψης που ολοκληρώνονται, ήδη δεσμευμένους πόρους του τρέχοντος ΕΣΠΑ και υφιστάμενα επιδόματα. Δεν φαίνεται να διαμορφώνεται ένα σταθερό χρηματοδοτικό πλαίσιο, ούτε προβλέπονται εργαλεία που θα επιτρέψουν στους Δήμους να αναπτύξουν δικό τους κοινωνικό και προσιτό στεγαστικό απόθεμα ή να αποκτήσουν την αναγκαία τεχνική και επιχειρησιακή επάρκεια. Παράλληλα, δεν υπάρχει καμία αναφορά στον ρόλο των Περιφερειών και στον τρόπο αξιοποίησης των πόρων της επόμενης προγραμματικής περιόδου του ΕΣΠΑ. 6. Η Κοινωνική Αντιπαροχή εμφανίζεται ως η μοναδική δυνατότητα των Δήμων Η μοναδική ουσιαστική δυνατότητα που παρέχεται στους Δήμους για την ανάπτυξη νέου στεγαστικού αποθέματος είναι η Κοινωνική Αντιπαροχή. Πρόκειται όμως για ένα εργαλείο με σημαντικούς περιορισμούς, καθώς βασίζεται στην αξιοποίηση δημοτικής περιουσίας μέσω ιδιωτών επενδυτών, συνεπάγεται περαιτέρω δόμηση αντί της αξιοποίησης του μεγάλου αποθέματος κενών κατοικιών, οδηγεί σε μερική ιδιωτικοποίηση της δημοτικής περιουσίας, ενώ η κοινωνική ανταπόδοση παραμένει περιορισμένη σε σχέση με την αξία της δημόσιας γης. Χωρίς συμπληρωματικά εργαλεία δημόσιας χρηματοδότησης, χαμηλότοκου δανεισμού και ενίσχυσης των δημοτικών φορέων, η Κοινωνική Αντιπαροχή κινδυνεύει να αποτελέσει τη μοναδική διαθέσιμη λύση για τους Δήμους, με όρους που ευνοούν κυρίως την αγορά και όχι την ανάπτυξη ενός ισχυρού δημόσιου και κοινωνικού στεγαστικού αποθέματος. 7. Η παρέμβαση στη λειτουργία της αγοράς κατοικίας παραμένει εξαιρετικά περιορισμένη Η Στρατηγική αν και αναγνωρίζει τις οξείες διαστάσεις που έχει λάβει η στεγαστική κρίση, δεν παρεμβαίνει επαρκώς στους μηχανισμούς που τη δημιουργούν. Δεν προβλέπονται ουσιαστικά μέτρα συγκράτησης των αυξήσεων των ενοικίων, περιορισμού της κερδοσκοπίας στην αγορά κατοικίας, αποτελεσματικής διαχείρισης της βραχυχρόνιας μίσθωσης στις περιοχές υψηλής πίεσης, ούτε αξιολόγηση και αναθεώρηση πολιτικών που ενισχύουν την επενδυτική ζήτηση, όπως η Golden Visa, παρά το γεγονός ότι συμβάλλουν στην αύξηση των τιμών κατοικίας και δυσχεραίνουν την αποτελεσματικότητα των στεγαστικών πολιτικών. 8. Γενικό μεθοδολογικό σχόλιο για τις επιχειρησιακές παραμέτρους της στρατηγικής Επιπλέον, η Στρατηγική παρουσιάζει σημαντικές αδυναμίες ως προς τη συνολική της αρχιτεκτονική και τη δυνατότητά της να αποτελέσει ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο στεγαστικής πολιτικής για την επόμενη δεκαετία. Παρά τον τίτλο της, λειτουργεί περισσότερο ως σχέδιο δράσης που συγκεντρώνει υφιστάμενα, υπό εξέλιξη και νέα μέτρα, παρά ως συνεκτική στρατηγική, δεν θέτει ποσοτικοποιημένους στρατηγικούς στόχους ούτε προβλέπει δείκτες, μηχανισμό παρακολούθησης και αξιολόγησης που να συνδέει τις διαπιστωμένες ανάγκες με τις προτεινόμενες παρεμβάσεις και τα αναμενόμενα αποτελέσματα. Επιπλέον, παρά τον δεκαετή ορίζοντα της στρατηγικής, τα περισσότερα μέτρα έχουν προσωρινό χαρακτήρα στην βάση χρηματοδοτικών προγραμμάτων, και δεν διαμορφώνουν το απαιτούμενο χρονικό πλαίσιο για την ανάπτυξη ενός βιώσιμου και μόνιμου κοινωνικού στεγαστικού αποθέματος. Στη βάση των παραπάνω επισημάνσεων, προτείνουμε: ■ Την ουσιαστική ενίσχυση του ρόλου της Τοπικής Αυτοδιοίκησης μέσω ενός πραγματικού συστήματος πολυεπίπεδης διακυβέρνησης, με σαφείς αρμοδιότητες, μόνιμους μηχανισμούς συντονισμού, σταθερή χρηματοδότηση και επιχειρησιακή ενίσχυση των Δήμων, ώστε να μπορούν να σχεδιάζουν και να υλοποιούν ολοκληρωμένες τοπικές στεγαστικές πολιτικές. ■ Την ενίσχυση των Γραφείων Κοινωνικής Μίσθωσης και τη σύνδεσή τους με κατάλληλα χρηματοδοτικά προγράμματα και εργαλεία για την ανακαίνιση, ενεργειακή αναβάθμιση, απόκτηση ή κατασκευή δημοτικού αποθέματος βιώσιμης, προσιτής και κοινωνικής. ■ Την ενίσχυση των παρεμβάσεων στη λειτουργία της αγοράς κατοικίας, με μέτρα παρακολούθησης και συγκράτησης των αυξήσεων των ενοικίων στις περιοχές υψηλής στεγαστικής πίεσης, περιορισμού της κερδοσκοπίας, αποτελεσματικότερης ρύθμισης της βραχυχρόνιας μίσθωσης και συστηματικής αξιολόγησης πολιτικών που επηρεάζουν τη στεγαστική αγορά, όπως η Golden Visa. ■ Την αναθεώρηση της επιχειρησιακής αρχιτεκτονικής της Στρατηγικής, με σαφείς ποσοτικοποιημένους στόχους, δείκτες και μηχανισμό παρακολούθησης και αξιολόγησης, διακριτή αποτύπωση νέων δεσμεύσεων και πόρων, καθώς και πρόβλεψη για τη μακροπρόθεσμη χρηματοδότηση της στεγαστικής πολιτικής.