Αρχική Δημόσια ηλεκτρονική διαβούλευση του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας για την Εθνική Στρατηγική για τα ΎδαταΔημόσια ηλεκτρονική διαβούλευση του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας για την Εθνική Στρατηγική για τα ΎδαταΣχόλιο του χρήστη ΠΕΝΤΕΣ ΛΕΥΤΕΡΗΣ | 1 Ιουλίου 2026, 16:29
  • Σχόλιο του χρήστη 'ΠΕΝΤΕΣ ΛΕΥΤΕΡΗΣ' | 1 Ιουλίου 2026, 16:29

    ΛΕΥΤΕΡΗΣ ΠΕΝΤΕΣ ΝΗΣΙΩΤΙΚΟΤΗΤΑ και ΝΕΡΟ: 8+1 προτάσεις για δημόσιο νερό, βιώσιμες υπηρεσίες ύδρευσης και δίκαιο κόστος Η Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα είναι μια σημαντική πρωτοβουλία, γιατί αναγνωρίζει το νερό ως δημόσιο αγαθό και κρίσιμο εθνικό πόρο. Η κατεύθυνση αυτή είναι σωστή. Όμως, για να γίνει η Στρατηγική πραγματικό εργαλείο πολιτικής και όχι απλώς ένα γενικό κείμενο αρχών, πρέπει να ενσωματώσει καθαρά τη νησιωτικότητα. Η νησιωτικότητα δεν είναι πολιτική ευαισθησία. Είναι συνταγματική υποχρέωση. Το άρθρο 101 παρ. 4 του Συντάγματος προβλέπει ότι ο νομοθέτης και η Διοίκηση οφείλουν να λαμβάνουν υπόψη τις ιδιαίτερες συνθήκες των νησιωτικών περιοχών. Άρα, μια Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα δεν αρκεί να αναφέρεται γενικά στα νησιά, στη γεωγραφική δυσκολία ή στην εποχικότητα. Πρέπει να περιλαμβάνει ειδική πολιτική για τις νησιωτικές υπηρεσίες ύδρευσης. Όταν μιλάμε για παρόχους ύδρευσης, εννοούμε τις δημόσιες υπηρεσίες ύδρευσης, είτε αυτές λειτουργούν μέσα στους Δήμους είτε ως αυτοτελείς Δημοτικές Επιχειρήσεις Ύδρευσης και Αποχέτευσης. Η βιωσιμότητα αυτών των υπηρεσιών δεν είναι απλώς οικονομικό θέμα. Είναι προϋπόθεση για να παραμείνει το νερό πραγματικά δημόσιο αγαθό. Στα νησιά, η λειψυδρία δεν είναι μόνο πρόβλημα παραγωγής νερού. Είναι ταυτόχρονα πρόβλημα ενεργειακού κόστους, απωλειών δικτύου, εποχικής αιχμής, μικρής μόνιμης πληθυσμιακής βάσης, υφαλμύρινσης του υδροφόρου ορίζοντα, τεχνικής υποστελέχωσης και οικονομικής αντοχής των υπηρεσιών ύδρευσης και αποχέτευσης . Το βασικό ερώτημα δεν μπορεί να είναι μόνο: «πώς θα παράγουμε περισσότερο νερό;» Το πραγματικό ερώτημα είναι: Πώς θα εξασφαλίσουμε επαρκές, ποιοτικό και προσιτό νερό στα νησιά, χωρίς να πτωχεύουν οι υπηρεσίες ύδρευσης των Δήμων και των ΔΕΥΑ και χωρίς να φορτώνεται το κόστος στους μόνιμους κατοίκους; Η εμπειρία δείχνει ότι η χρηματοδότηση έκτακτων ή εποχικών μονάδων παραγωγής νερού στα νησιά μπορεί να είναι αναγκαία σε περιόδους πίεσης. Δεν μπορεί όμως να αποτελεί μόνιμη πρακτική χωρίς έλεγχο, μετρήσεις και σχέδιο μείωσης απωλειών. Δεν μπορεί το κράτος να πληρώνει κάθε καλοκαίρι για να παράγεται ακριβό νερό, όταν μεγάλο μέρος του παραγόμενου νερού δεν γίνεται ποτέ έσοδο για την υπηρεσία ύδρευσης. Πρώτα έλεγχος, μετρήσεις, απώλειες και κόστος. Μετά νέα παραγωγή. Με βάση τα παραπάνω, προτείνεται να ενταχθεί στην Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα ειδική Νησιωτική Ρήτρα Υδατικής, Ενεργειακής και Οικονομικής Βιωσιμότητας, με 8 βασικές προτάσεις +1 οριζόντια πρόβλεψη εφαρμογής. 1. Ρητή εφαρμογή της συνταγματικής αρχής της νησιωτικότητας Η Εθνική Στρατηγική πρέπει να αναφέρει καθαρά ότι η πολιτική για το νερό στα νησιά σχεδιάζεται με βάση το άρθρο 101 παρ. 4 του Συντάγματος. Η νησιωτικότητα δεν πρέπει να μένει μια γενική αναφορά. Πρέπει να γίνεται πράξη με συγκεκριμένα μέτρα, ειδικούς δείκτες, ειδική χρηματοδότηση και ξεχωριστή αξιολόγηση των αναγκών των νησιωτικών υπηρεσιών ύδρευσης. 2. Ειδικό κεφάλαιο «Νησιωτικότητα και Υπηρεσίες Ύδρευσης» Προτείνεται να προστεθεί ειδικό κεφάλαιο στην Εθνική Στρατηγική με τίτλο: «Νησιωτικότητα και Υπηρεσίες Ύδρευσης» Το κεφάλαιο αυτό πρέπει να περιλαμβάνει ειδικούς δείκτες για τα νησιά, όπως: μόνιμος πληθυσμός ανά κατοικημένο νησί, εποχική αύξηση πληθυσμού, βαθμός εξάρτησης από νέες μονάδες παραγωγής νερού, ενεργειακό κόστος, υφαλμύρινση του υδροφόρου ορίζοντα, απώλειες δικτύου, τεχνική στελέχωση της υπηρεσίας ύδρευσης, οικονομική δυνατότητα του Δήμου ή της ΔΕΥΑ και ανάγκη προστασίας των πολύ μικρών κατοικημένων νησιών. Χωρίς τέτοιους δείκτες, η νησιωτικότητα μένει γενική έννοια και όχι εφαρμόσιμη πολιτική. 3. Υποχρεωτικοί δείκτες κόστους και ενεργειακής κατανάλωσης ανά κυβικό Κάθε έργο ύδρευσης, άντλησης, μεταφοράς, αφαλάτωσης ή νέας παραγωγής νερού σε νησιωτική περιοχή πρέπει να συνοδεύεται υποχρεωτικά από δύο βασικούς δείκτες: α) κόστος ανά κυβικό μέτρο νερού, σε €/m³ β) ενεργειακή κατανάλωση ανά κυβικό μέτρο νερού, σε kWh/m³ Οι δείκτες αυτοί πρέπει να υπολογίζονται τόσο για το νερό που παράγεται όσο και για το νερό που τελικά τιμολογείται. Αυτό είναι κρίσιμο, γιατί άλλο είναι το κόστος παραγωγής ενός κυβικού και άλλο το πραγματικό κόστος του κυβικού που τελικά φτάνει και χρεώνεται στον καταναλωτή. Όταν υπάρχουν μεγάλες απώλειες ή νερό που δεν τιμολογείται, το πραγματικό κόστος ανεβαίνει πολύ. Χωρίς καθαρή εικόνα για το κόστος ανά κυβικό και την κατανάλωση ενέργειας ανά κυβικό, δεν υπάρχει σοβαρός σχεδιασμός ούτε προστασία των ανταποδοτικών υπηρεσιών ύδρευσης. 4. Καμία νέα παραγωγή νερού χωρίς σχέδιο μείωσης απωλειών Δεν είμαστε κατά των νέων μονάδων παραγωγής νερού. Σε αρκετά νησιά είναι αναγκαίες. Όμως δεν μπορεί να σχεδιάζεται νέα παραγωγή χωρίς να γνωρίζουμε: πόσο νερό χάνεται, πόσο νερό τιμολογείται, πόσο νερό εισπράττεται και πόσο τελικά κοστίζει το χρήσιμο κυβικό. Η παραγωγή ακριβού νερού σε δίκτυα με μεγάλες απώλειες πιέζει οικονομικά τους Δήμους και τις ΔΕΥΑ και τελικά επιβαρύνει άδικα τους πολίτες. Γι’ αυτό προτείνεται καμία χρηματοδότηση νέας παραγωγής νερού να μην εγκρίνεται χωρίς παράλληλο σχέδιο εντοπισμού και μείωσης απωλειών, εκσυγχρονισμού δικτύου, υδρομέτρησης και παρακολούθησης του νερού που δεν τιμολογείται. Δεν μπορεί να παράγουμε ακριβά για να χάνουμε ακριβά. 5. Δημόσιος έλεγχος και σωστή μορφή των συμβάσεων παραγωγής ή προμήθειας νερού Χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή στις συμβάσεις με τις οποίες ιδιώτες αναλαμβάνουν παραγωγή ή προμήθεια νερού ανά κυβικό, αξιοποιώντας δημόσιες ή δημοτικές εγκαταστάσεις. Η τεχνική υποστήριξη από ιδιώτες μπορεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, να είναι αναγκαία. Όμως δεν πρέπει να οδηγεί σε υποκατάσταση της δημόσιας υπηρεσίας ύδρευσης ούτε σε απώλεια ελέγχου πάνω στην παραγωγή, στο κόστος, στα δεδομένα και στην τιμή του νερού. Δεν μπορεί να εμφανίζεται ως απλή «προμήθεια κυβικών νερού» μια σύμβαση όπου ο ιδιώτης στην πράξη λειτουργεί, συντηρεί, επισκευάζει ή υποστηρίζει τεχνικά δημόσια μονάδα παραγωγής. Σε αυτές τις περιπτώσεις χρειάζεται σωστή μορφή σύμβασης, σύμφωνα με το πραγματικό αντικείμενο: λειτουργία, συντήρηση, επισκευή, τεχνική ευθύνη και στελέχωση. Όταν ο ιδιώτης πληρώνεται για το νερό που παράγει, αλλά ο Δήμος ή η ΔΕΥΑ μένει να πληρώνει το ρεύμα, τις απώλειες και το οικονομικό ρίσκο, τότε ο ιδιώτης έχει το σίγουρο έσοδο και η δημόσια υπηρεσία κρατά τον δύσκολο λογαριασμό. Αυτό αποδυναμώνει τον δημόσιο χαρακτήρα του νερού. Προτείνεται όλες οι συμβάσεις παραγωγής ή προμήθειας νερού ανά κυβικό να περιλαμβάνουν υποχρεωτικά: πλήρη εικόνα του συνολικού κόστους, σαφή αναφορά στο ποιος πληρώνει το ρεύμα, δείκτες €/m³ και kWh/m³, ρήτρες απόδοσης, υποχρεώσεις συντήρησης, σχέδιο τεχνικής στελέχωσης, διαφάνεια στα δεδομένα παραγωγής και δημόσια πρόσβαση στα βασικά οικονομικά στοιχεία της σύμβασης. Το νερό παραμένει πραγματικά δημόσιο μόνο όταν ο δημόσιος φορέας ελέγχει όχι μόνο τις υποδομές, αλλά και την παραγωγή, το κόστος, τα δεδομένα και την τελική τιμή. 6. Ειδική προστασία των πολύ μικρών κατοικημένων νησιών Για τα πολύ μικρά κατοικημένα νησιά, ιδίως όσα έχουν έως 100 μόνιμους κατοίκους, η πρόσβαση στο νερό δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται μόνο με στενά ανταποδοτικά κριτήρια. Το νερό σε αυτά τα νησιά είναι όρος ζωής, κατοίκησης και δημογραφικής αντοχής. Δεν πρέπει να λειτουργεί ως αντικίνητρο παραμονής. Προτείνεται να υπάρχει εγγυημένη βασική ποσότητα νερού για τους μόνιμους κατοίκους των πολύ μικρών κατοικημένων νησιών, με αντικειμενικά πληθυσμιακά, γεωγραφικά και λειτουργικά κριτήρια. Η βασική αυτή ποσότητα πρέπει να χρεώνεται με προστατευμένη τιμή ή με ανώτατη επιβάρυνση στην πρώτη κλίμακα κατανάλωσης. Η διαφορά μεταξύ του πραγματικού κόστους και της προστατευμένης τιμής πρέπει να καλύπτεται από δημόσιο μηχανισμό στήριξης, ώστε να μην επιβαρύνονται οι υπηρεσίες ύδρευσης των Δήμων ή των ΔΕΥΑ. Πάνω από τη βασική ποσότητα, η κατανάλωση πρέπει να χρεώνεται προοδευτικά, ώστε να αποτρέπεται η σπατάλη. Η αρχή πρέπει να είναι καθαρή: Προστατεύουμε την ανάγκη, όχι τη σπατάλη. 7. Ταμείο Νησιωτικής Υδατικής Ανθεκτικότητας Προτείνεται η δημιουργία ειδικού Ταμείου Νησιωτικής Υδατικής Ανθεκτικότητας, με στόχο τη στήριξη των νησιωτικών υπηρεσιών ύδρευσης που λειτουργούν είτε μέσα στους Δήμους είτε ως αυτοτελείς ΔΕΥΑ. Το Ταμείο πρέπει να χρηματοδοτεί στοχευμένα: έργα μείωσης απωλειών, αντικατάσταση κρίσιμων δικτύων, ενεργειακή αναβάθμιση αντλιοστασίων, τηλεμετρία, υδρομέτρηση, προστασία από υφαλμύρινση, ενεργειακή θωράκιση μονάδων παραγωγής, τεχνική υποστήριξη μικρών Δήμων και ΔΕΥΑ, καθώς και ειδικές ανάγκες πολύ μικρών κατοικημένων νησιών. Τα κριτήρια χρηματοδότησης πρέπει να λαμβάνουν υπόψη: το ενεργειακό κόστος, τη μικρή μόνιμη πληθυσμιακή βάση, την εποχική τουριστική αιχμή, τις απώλειες δικτύου, την υφαλμύρινση του υδροφόρου ορίζοντα, την τεχνική υποστελέχωση και το πραγματικό κόστος παροχής νερού. Δεν μπορεί ο μόνιμος κάτοικος ενός νησιού να σηκώνει μόνος του το κόστος υποδομών που σχεδιάζονται για πληθυσμούς πολλαπλάσιους λόγω εποχικής αιχμής. 8. Αναγνώριση των νησιωτικών υποδομών ύδρευσης και αποχέτευσης ως υποδομών μείζονος σημασίας Οι υποδομές ύδρευσης και αποχέτευσης των νησιών πρέπει να αναγνωριστούν ως υποδομές μείζονος τοπικής, κοινωνικής, υγειονομικής, περιβαλλοντικής και αναπτυξιακής σημασίας. Στα νησιά, μια σοβαρή βλάβη σε μονάδα παραγωγής νερού, γεώτρηση, αντλιοστάσιο, δεξαμενή, αγωγό, δίκτυο αποχέτευσης ή εγκατάσταση επεξεργασίας λυμάτων μπορεί να επηρεάσει άμεσα τη δημόσια υγεία, την περιβαλλοντική προστασία, την κοινωνική συνοχή, την τουριστική λειτουργία και την ίδια τη δυνατότητα κατοίκησης. Προτείνεται να υπάρξει ειδική προστασία και παρακολούθηση αυτών των υποδομών, με: τακτικό τεχνικό έλεγχο, μητρώο κρίσιμων νησιωτικών υποδομών, σχέδια προληπτικής συντήρησης, σχέδια έκτακτης ανάγκης για βλάβες, ξηρασία, διακοπές ενέργειας ή ρύπανση, ελάχιστα πρότυπα αντοχής, προτεραιότητα χρηματοδότησης για υποδομές υψηλού κινδύνου και δημόσια παρακολούθηση της λειτουργικής τους κατάστασης. Η αναγνώριση αυτή δεν πρέπει να σημαίνει αφαίρεση αρμοδιοτήτων από τους Δήμους και τις ΔΕΥΑ. Αντίθετα, πρέπει να συνοδεύεται από τεχνική υποστήριξη, χρηματοδότηση και ενίσχυση των υπηρεσιών ύδρευσης που λειτουργούν είτε μέσα στους Δήμους είτε ως αυτοτελείς ΔΕΥΑ. Στα νησιά, οι υποδομές ύδρευσης και αποχέτευσης δεν είναι απλά τεχνικά έργα. Είναι υποδομές ζωής, δημόσιας υγείας, περιβαλλοντικής προστασίας και παραμονής πληθυσμού. +1. Εφαρμογή, χρηματοδότηση και λογοδοσία Για να μην παραμείνει η Εθνική Στρατηγική ένα γενικό κείμενο αρχών, κάθε πρόβλεψη που αφορά τις νησιωτικές υπηρεσίες ύδρευσης πρέπει να συνοδεύεται από: υπεύθυνο φορέα, χρονοδιάγραμμα, χρηματοδοτική πηγή, δείκτη αξιολόγησης και δημόσια παρακολούθηση προόδου. Χωρίς εφαρμογή, χρονοδιάγραμμα, χρηματοδότηση και λογοδοσία, ακόμη και οι σωστές κατευθύνσεις κινδυνεύουν να μείνουν ευχολόγιο. Η Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα αναγνωρίζει σωστά κρίσιμα προβλήματα. Όμως για τα νησιά χρειάζεται κάτι περισσότερο: ειδική, μετρήσιμη και χρηματοδοτούμενη πολιτική ύδρευσης. Στα νησιά δεν αρκεί να παράγεις νερό. Πρέπει να το παράγεις χωρίς να πτωχεύουν οι υπηρεσίες ύδρευσης των Δήμων και των ΔΕΥΑ και χωρίς να πληρώνουν οι μόνιμοι κάτοικοι το κόστος της εποχικής αιχμής. Η νησιωτικότητα δεν μπορεί να μένει ένας αφηρημένος όρος. Πρέπει να γίνει εφαρμοσμένη πολιτική. Η πρόταση για Νησιωτική Ρήτρα Υδατικής, Ενεργειακής και Οικονομικής Βιωσιμότητας υπηρετεί τρεις στόχους: δημόσιο νερό, βιώσιμες υπηρεσίες ύδρευσης, μόνιμοι κάτοικοι προστατευμένοι. Λευτέρης Πέντες πρώην Δήμαρχος Πάτμου Δημοτικός Σύμβουλος Δήμου Πάτμου