Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης

Δικτυακός Τόπος Διαβουλεύσεων

• Σχόλιο του χρήστη 'Homo Digitalis' | 3 Ιουλίου 2026, 21:18

  Μόνιμος Σύνδεσμος

  Α. Πρόταση προσθήκης διάταξης περί απόλυτης απαγόρευσης χρήσης συστημάτων εξ αποστάσεως βιομετρικής ταυτοποίησης «σε πραγματικό χρόνο», σε δημόσια προσβάσιμους χώρους για τους σκοπούς της επιβολής του νόμου Σύμφωνα με το Άρθρο 5, παρ.1(η) του Κανονισμού 2024/1689, απαγορεύεται η χρήση συστημάτων εξ αποστάσεως βιομετρικής ταυτοποίησης «σε πραγματικό χρόνο», σε δημόσια προσβάσιμους χώρους για τους σκοπούς της επιβολής του νόμου, εκτός συγκεκριμένων εξαιρέσεων και προϋποθέσεων που περιγράφονται επιμέρους στο ίδιο άρθρο. Ωστόσο, η παρ.5 του Άρθρου 5 δίνει τη διακριτική ευχέρεια στον εθνικό νομοθέτη να θεσπίζει, σύμφωνα με το ενωσιακό δίκαιο, πιο περιοριστική νομοθεσία σχετικά με τη χρήση συστημάτων εξ αποστάσεως βιομετρικής ταυτοποίησης σε πραγματικό χρόνο. Με βάση την ως άνω δυνατότητα, η Homo Digitalis εισηγείται την απόλυτη απαγόρευση χρήση συστημάτων εξ αποστάσεως βιομετρικής ταυτοποίησης «σε πραγματικό χρόνο», σε δημόσια προσβάσιμους χώρους για τους σκοπούς της επιβολής του νόμου στην ελληνική έννομη τάξη. Ο λόγος που προτείνεται μία απόλυτη απαγόρευση είναι το γεγονός ότι προβλεπόμενες στο Άρθρο 5 εξαιρέσεις εγείρουν συγκεκριμένες προκλήσεις καθώς ο χαρακτήρας τους θα μπορούσε να ερμηνευτεί με ιδιαίτερα ευρύ τρόπο. Κατά πρώτον, η αναφορά στην «αναζήτηση εξασφανισθέντων προσώπων» στην εξαίρεση υπ’ αριθ. 1, θα πρέπει να ερμηνεύεται μόνο σε άμεση συνάρτηση με σκοπούς που αφορούν την επιβολή του νόμου. Όπως ρητά αναφέρει το Άρθρο 3 του Κανονισμού για την ΤΝ, ο όρος «επιβολή του νόμου» αναφέρεται αποκλειστικά σε δραστηριότητες που διεξάγονται από τις αρχές επιβολής του νόμου ή εξ ονόματός τους για την πρόληψη, τη διερεύνηση, την ανίχνευση ή τη δίωξη αξιόποινων πράξεων ή την εκτέλεση ποινικών κυρώσεων, συμπεριλαμβανομένων της προστασίας από απειλές κατά της δημόσιας ασφάλειας και της αποτροπής τους. Άρα π.χ. ένα άτομο που έχει εξαφανιστεί εξαιτίας πχ. μίας μορφής άνοιας, εξαφάνιση δηλαδή που δεν έχει καμία συσχέτιση με την επιβολή του νόμου, δεν θα μπορούσε να αποτελέσει ένα εξασφανισθέν άτομο που να εντάσσεται στο πεδίο ρύθμισης του άρθρου 5, παράγραφος 1 εδάφιο (η) του Κανονισμού για την ΤΝ, και άρα χρήσεις τέτοιου αντικειμένου δεν θα προσέκρουν στην απόλυτη απαγόρευση που προτείνει η Homo Digitalis. Επίσης, αναφορικά με την εξαίρεση υπ’ αριθ. 2, εκείνη αναγνωρίζει ότι τα κράτη μέλη ενδέχεται να καταφεύγουν στη χρήση συστημάτων εξ αποστάσεως βιομετρικής ταυτοποίησης σε πραγματικό χρόνο σε δημόσια προσβάσιμους χώρους, επιτρέποντας την χρήση της τεχνολογίας αυτής για οποιαδήποτε συγκεκριμένη, ουσιαστική και επικείμενη απειλή κατά της ζωής ή της σωματικής ακεραιότητας φυσικών προσώπων ή πραγματική και υπαρκτή ή πραγματική και προβλέψιμη απειλή τρομοκρατικής επίθεσης, διευρύνοντας το πεδίο της εξαίρεσης υποθετικά σε οποιαδήποτε αξιόποινη πράξη, ενώ στο ίδιο ευρύ πλαίσιο, η εξαίρεση υπ’ αριθ. 3 εάν εξεταστεί μεμονωμένα είναι τόσο γενικευμένη που εκμηδενίζει την αποτελεσματικότητα της απαγόρευσης χρήσης συστημάτων εξ αποστάσεως βιομετρικής ταυτοποίησης σε πραγματικό χρόνο σε δημόσια προσβάσιμους χώρους για τους σκοπούς της επιβολής του νόμου. Σύμφωνα με τη νομολογία του ΕΔΔΑ, όταν οι κυβερνήσεις επιθυμούν να καταφύγουν σε προηγμένες τεχνολογίες για την πρόληψη επικείμενων περιστατικών η σχετική νομοθεσία που θα υιοθετήσουν, θα πρέπει να παρέχει επαρκείς εγγυήσεις για την αποφυγή κατάχρησης (βλέπετε «Szabó και Vissy κατά Ουγγαρίας», «Αίτηση αρ. 37138/14» «12 Ιανουαρίου 2016»), ενώ αποτελεί πάγια νομολογία και του ΔΕΕ ότι οποιαδήποτε παρέκκλιση ή περιορισμός των δικαιωμάτων για την προστασία των προσωπικών δεδομένων και τον σεβασμό της ιδιωτικής ζωής πρέπει να είναι «αυστηρά απαραίτητος», ενώ η απουσία σαφών και λεπτομερών νομοθετικών ρυθμίσεων που να ορίζουν κανόνες σχετικά με τις συνθήκες υπό τις οποίες μπορούν να συλλέγονται δεδομένα, τη διάρκεια αποθήκευσής τους, τη χρήση τους και τις συνθήκες υπό τις οποίες μπορούν να καταστρέφονται, συνιστά έλλειψη επαρκών εγγυήσεων (βλ. περισσότερα στις Αποφάσεις C-73/07, Tietosuojavaltuutettu v Satakunnan Markkinapörssi Oy and Satamedia Oy, 2008, παρ. 56, C-92/09 και C-93/09, Volker und Markus Schecke and Eifert v Land Hessen, 2010, παρ. 77, C-293/12 και C-594/12, Digital Rights Ireland Ltd v Minister for Communications, Marine and Natural, 2014, παρ. 52, C-362/14, Maximillian Schrems v Data Protection Commissioner, 2015, παρ. 92 και C-203/15 και C-698/15Tele2 Sverige AB, 2017, παρ. 96, μεταξύ άλλων). H απόλυτη απαγόρευση που προτείνει η Homo Digitalis, βρίσκεται και σε συνάρτηση με την οιονεί απαγόρευση επεξεργασίας βιομετρικών δεδομένων που έχει ήδη θεσπίσει ο εθνικός νομοθέτης με το Άρθρο 46 του Ν.4624/2019, το οποίο μεταφέρει στην ελληνική έννομη τάξη το Άρθρο 10 της Οδηγίας 2016/680. Συγκεκριμένα, εκεί προβλέπεται ρητώς, ότι η επεξεργασία βιομετρικών δεδομένων για τους σκοπούς της Οδηγίας 2016/680. Β. Πρόταση προσθήκης διάταξης περί απόλυτης απαγόρευσης χρήσης συστημάτων εξ αποστάσεως βιομετρικής ταυτοποίησης σε ύστερο χρόνο για τους σκοπούς της επιβολής του νόμου. H χρήση συστημάτων εξ αποστάσεως βιομετρικής ταυτοποίησης σε ύστερο χρόνο για τους σκοπούς της επιβολής του νόμου κατατάσσεται από τον Κανονισμό 2024/1689 ως Σύστημα ΤΝ υψηλού κινδύνου, του οποίου η χρήση υπόκειται σε συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Ωστόσο, ο ενωσιακός νομοθέτης στο Άρθρο 26, παρ. 10, τελευταίο εδάφιο δίνει τη διακριτική ευχέρεια στον εθνικό νομοθέτη να θεσπίζει, σύμφωνα με το ενωσιακό δίκαιο, πιο περιοριστικούς νόμους σχετικά με τη χρήση συστημάτων εξ αποστάσεως βιομετρικής ταυτοποίησης σε ύστερο χρόνο. Με βάση την ως άνω δυνατότητα, η Homo Digitalis εισηγείται την απόλυτη απαγόρευση της χρήσης συστημάτων εξ αποστάσεως βιομετρικής ταυτοποίησης σε ύστερο χρόνο για τους σκοπούς της επιβολής του νόμου. Προκειμένου να διασφαλιστεί η ασφάλεια δικαίου και ένα υψηλό επίπεδο ουσιαστικής προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων, η δυνατότητα που παρέχει ο Κανονισμός 2024/1689 στα κράτη μέλη για τη θέσπιση αυστηρότερων εθνικών ρυθμίσεων θα πρέπει να αξιοποιηθεί πλήρως. Η εκ των υστέρων εξ αποστάσεως βιομετρική ταυτοποίηση συνεπάγεται μαζική επεξεργασία βιομετρικών δεδομένων, επιτρέπει την αναδρομική χαρτογράφηση των κινήσεων και των κοινωνικών σχέσεων των φυσικών προσώπων και ενέχει αυξημένο κίνδυνο γενικευμένης επιτήρησης. Οι κίνδυνοι αυτοί δεν εξαλείφονται από την υπαγωγή των σχετικών συστημάτων στις απαιτήσεις που ισχύουν για τα συστήματα ΤΝ υψηλού κινδύνου, καθώς η συμμόρφωση προς τις απαιτήσεις αυτές δεν συνεπάγεται κατ’ ανάγκην συμβατότητα με τις επιταγές του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, της ΕΣΔΑ και του ενωσιακού πλαισίου προστασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα. Υπό το πρίσμα αυτό, η θέσπιση απόλυτης απαγόρευσης συνιστά το πλέον πρόσφορο και αναλογικό μέτρο για την αποτροπή δυσανάλογων επεμβάσεων στα δικαιώματα στην ιδιωτική ζωή, στην προστασία των προσωπικών δεδομένων, στην ελευθερία της έκφρασης και του συνέρχεσθαι, καθώς και για την αποφυγή της σταδιακής εγκαθίδρυσης πρακτικών μαζικής βιομετρικής επιτήρησης. Γ. Επίλογος Οι ανωτέρω δύο προτάσεις αποκτούν ιδιαίτερη σημασία στην ελληνική έννομη τάξη, όπου τα τελευταία χρόνια παρατηρείται αυξημένη αξιοποίηση συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης από φορείς εφαρμογής του νόμου. Η εμπειρία έχει ήδη καταδείξει ότι σημαντικοί δημόσιοι και κοινοτικοί πόροι εκατομμυρίων ευρώ έχουν διατεθεί για την προμήθεια συστημάτων των οποίων η συμβατότητα με το ενωσιακό και εθνικό δίκαιο κρίθηκε αρνητικά από Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα (πχ βλ. σχετικά 45/2025 ΑΠΔΠΧ). Η διαρκώς αναπτυσσόμενη αγορά εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης, στην οποία διακυβεύονται ιδιαίτερα σημαντικά οικονομικά συμφέροντα, δημιουργεί ισχυρά ιδιωτικά κίνητρα για την ταχεία διάθεση και υιοθέτηση τέτοιων τεχνολογιών από τις δημόσιες αρχές. Για τον λόγο αυτό, η αξιοποίηση της ευχέρειας που παρέχει ο Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1689 στα κράτη μέλη να θεσπίσουν αυστηρότερες εθνικές εγγυήσεις δεν υπηρετεί μόνο την αποτελεσματική προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων, αλλά και την αρχή της χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης, αποτρέποντας τη διάθεση δημόσιων πόρων σε τεχνολογίες οι οποίες ενδέχεται, εκ των υστέρων, να κριθούν ασύμβατες με το ενωσιακό ή το εθνικό δίκαιο από τις αρμόδιες διοικητικές αρχές ή τα δικαστήρια.